Türkiyənin “ayaq səsləri” Yunanıstanı xofa salıb: Ərdoğan isə Avropa Birliyinin xilaskarına çevrilir

Avropa Birliyi məkanında gələcəyə yönəlik narahat mərhələ yaşanır. Halbuki, “qoca qitə” ölkələri onilliklər boyu rahat və təhlükəsiz mövcudluq şərtlərinə olduqca vərdişlidirlər. Son vaxtlara qədər Avropa Birliyi ABŞ və NATO-ya güvənərək, hətta dünyanın idarə olunmasında da həlledici siyasi iradə sahibi hesab olunurdu. Əslində, elə indi də Avropa ölkələri ABŞ-la şərik şəkildə bəşəriyyətin taleyini hələ də həll etdiklərinə inanırlar. Və sadəcə, son vaxtlar buna əminlikləri ciddi şəkildə sarsılıb, qlobal məkanda mövqelərini itirə biləcəklərindən narahatdırlar.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Avropa Birliyinin hazırda düşdüyü durumun əsas ssenari müəllifi məhz ABŞ hesab olunur. Çünki Tramp administrasiyasının hakimiyyətə gəlişindən sonra Ağ Ev Avropa Birliyinin daha ABŞ-a böyük ümidlər bəsləməsinin yersiz olduğunu birmənalı şəkildə bəyan etdi. Ardınca Tramp administrasiyası “qoca qitə” ölkələrinə özlərini xarici hərbi təhlükədən qorumaq üçün müdafiə xərclərini artırmağı məsləhət gördü. Və ABŞ-ın bundan sonra Avropa dövlətlərinin təhlükəsizliyinə öz büdcəsindən maliyyə vəsaiti xərcləməyəcəyini vurğuladı.

Digər tərəfdən, Ağ Evin Avropa Birliyinə qarşı sərt ittihamlarına paralel olaraq, Tramp administrasiyasının Ukrayna savaşının dayandırılması ilə bağlı Rusiya ilə anlaşma cəhdləri də “qoca qitə”də panik durum yaratdı. Çünki Kremlin Rusiyaya sərfəli şərtlərlə Ukrayna savaşından çıxmasının real təhlükə qaynağına çevriləcəyi Avropa məkanında ciddiyə alınır. Yəni, “qoca qitə”də Rusiyanın tezliklə yenidən güclənərək, Avropaya hücum edə biləcəyi ilə bağlı qənaətlər hazırda ön plandadır. Avropa Birliyinin ABŞ və NATO-ya bağlı təhlükəsilik sistemi isə iflas mərhələsinə sürətlə yaxınlaşır. Və ona görə də, dərhal yeni təhlükəsizlik sistemi indi həyati əhəmiyyət daşıyır.

Maraqlıdır ki, ABŞ və NATO-nun “təhlükəsizlik çətiri”ni itirmək üzrə olan Avropa Birliyi buna adekvat planlar hazırlamağa çalışır. Artıq hərbi texnika idxalı üçün 800 milyard məbləğində maliyyə vəsaiti ayrılıb. Ancaq bu ilkin məbləğin ayrılması Avropa Birliyi daxilində ziddiyyətləri daha da dərinləşdirib. Belə ki, rəsmi Paris bu məbləğin Fransa istehsalı olan silahların alınması üçün xərclənməsində israr edir. Bəzi “qoca qitə” dövlətləri isə Fransa silahlarının yetərincə effektiv olmadığını və Türkiyə kimi ölkələrin də bu prosesdə iştirakının  vacib olduğunu qabardırlar. Ağ Ev isə Avropa Birliyindən yalnız bahalı ABŞ silahlarının alınmasını tələb edir. Və əks halda, ticarət rüsumlarını daha da artırmaqla hədələyir.

Bütün bunlara baxmayaraq, Avropa Birliyi yeni təhıükəsizlik strategiyasının hazırlanması prosesini sürətləndirməyə çalışır. Avropa lideri bu məqsədlə indiyə qədər Paris, London, Brüssel və hətta Türkiyədə ardıcıl məsləhətləşmələr keçiriblər. Brüsseldə hesab edirlər ki, Türkiyə Avropanın yeni təhlükəsizlik sistemində xüsusi önəm daşıyan ölkəyə çevrilə bilər. Çünki Türkiyə NATO-da ikinci ən güclü orduya malik dövlətdir. Rəsmi Ankara Rusiya və Ukrayna ilə çox yaxın münasibətlərə malikdir. Eyni zamanda, Türkiyə Avropa Birliyi üçün strateji əhəmiyyət daşıyan Qara dənizdə təhlükəsizlik təminatı verə biləcək yeganə hərbi-siyasi güc mərkəzidir.

Ona görə də, Avropa Komissiyasındakı mənbələr Avropa Birliyinə üzvlüyə namizəd olan Türkiyənin “qoca qitə”nin müdafiə proqramlarına qatılmasını vacib hesab edirlər. Onların fikrincə, indiki hüquqi baza Türkiyənin müdafiə proqramlarında 35 faizlik həcmdə iştirak etməsinə imkan verir. Bundan artığına ehtiyac yaranarsa, əlavə müqavilənin bağlanması qaçılmazdır. Və bu, o deməkdir ki, Türkiyənin Avropanın yeni təhlükəsizlik sistemində birbaşa yer alması üçün geniş imkanlar mövcuddur.

Ancaq bu imkanları məhdudlaşdıra biləcək müəyyən əngəllər də olmamış deyil. Belə ki, Avropa Birliyində təmsil olunan Yunanıstan və Cənubi Kipr Türkiyənin yeni təhlükəsizlik sisteminə daxil edilməsinə müqavimət göstərirlər. Bu iki yunan dövləti Türkiyə ilə münasibətlərinin kəskin olmasını əsas arqument kimi qabardırlar. Halbuki , hazırda yalnız bu iki yunan dövlətinin deyil, ümumiyyətlə, Avropa məkanının təhlükəsizliyinin təmin olunması taleyüklü problemə çevrilib. Və Türkiyəyə qarşı yunan qərəzi indi Avropa Birliyinin müdafiə proqramlarını iflas ehtimalı ilə üzləşdirməyə başlayıb.

Ona görə də, Avropa Birliyi daxilində Türkiyə ilə bağlı məsələ müəyyən ziddiyyətlərə yol açmaqdadır. Bu quruma üzv olan bəzi Şərqi Avropa dövlətləri, xüsusilə də, Polşa və Baltikyanı ölkələr Türkiyə istehsalı olan hərbi texnikanı idxal etmək niyyətlərini qətiyyən gizlətmirlər. Çünki Türkiyə hərbi texnikası həm qiymət baxımından əlçatandır, həm də döyüş meydanında effektivliyi artıq sübuta yetirilib. Buna baxmayaraq, qərəzli yunan cütlüyü Türkiyənin müdafiə proqramlarında 35 faizlik iştirak limiti keçiləcəyi təqdirdə, imzalanması nəzərdə tutulan müqaviləyə veto qoyacağını bildirib.

Göründüyü kimi, Türkiyənin yalnız regional deyil, həm də qlobal nüfuzu, təsir gücü artmaqda davam edir. İndi hətta Avropa məkanının gələcək təhlükəsizlik sistemi məhz böyük ölçüdə Türkiyədən asılıdır. “Qoca qitə” ölkələri yaxın illərdə hərbi və müdafiə sahəsində Türkiyənin üstünlüyünə çata bilməyəcəyindən, rəsmi Ankaranın dəstəyinə möhtacdır. Onilliklər boyu Qərbin qərəzi ucbatından Avropa Birliyinə yolu kəsilən Türkiyənin ayaq səsləri indi “qoca qitə”də daha yüksəkdən eşidilir. Və Türkün bu addım səsləri indi Avropa məkanının xilas şansı deməkdir.

Elçin XALİDBƏYLİ,
Siyasi ekspert,
“Yeni Müsavat” Media Qrupu