Tutuquşular insanları və itləri necə çağırır sorğunun nəticələri

Heyvanların konkret fərdləri adlarla çağırmaq qabiliyyətinə malik olub-olmaması ilə bağlı sual ev şəraitində yaşayan tutuquşuların öyrənilməsi sayəsində yeni cavab tapıb. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, bu quşlar insan nitqindən təsadüfi səslər toplusu kimi deyil, sosial ünsiyyət üçün şüurlu vasitə kimi istifadə edirlər.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, Şimali Kolorado Universitetindən Lorin Benediktin rəhbərliyi ilə aparılan araşdırmada 89 fərqli növə aid 1202 tutuquşu haqqında məlumat təhlil edilib. Tədqiqatçılar vəhşi təbiətdə çətin şərh olunan səslər əvəzinə, artıq insan dilini müəyyən qədər mənimsəmiş ev tutuquşularına fokuslanıblar ki, bu da onların niyyətlərini daha dəqiq qiymətləndirməyə imkan verib.

Sahiblər arasında aparılan sorğu nəticəsində məlum olub ki, 413 tutuquşu (təxminən 47 faiz) öz “lüğətində” aktiv şəkildə adlardan istifadə edir. Ümumilikdə 800-dən çox ifadə qeydə alınıb ki, burada tutuquşular özlərini, sahiblərini və ya digər ev heyvanlarını adla çağırıblar. Maraqlıdır ki, heç bir quş coğrafi məkan adlarından istifadə etməyib. Alimlər bunu insan nitqinin xüsusiyyətləri ilə əlaqələndirirlər: insanlar heyvanlara tez-tez adla müraciət edir, lakin onlarla coğrafi adları müzakirə etmirlər.

Sosial funksiyalar və kontekst

Tədqiqat göstərib ki, adlar tutuquşular üçün mühüm sosial rol oynayır. Onlar adlardan salamlaşmaq, vidalaşmaq və ya diqqət cəlb etmək üçün istifadə edirlər. Alimlər iki səviyyə fərqləndiriblər:

uyğun istifadə - adın düzgün obyektə yönəldilməsi

fərdiləşdirilmiş istifadə - konkret adın yalnız bir şəxs üçün işlədilməsi

Nəticələrə görə, 30 növə aid 88 tutuquşu adlardan düzgün istifadə edib, 42 quş isə adları yalnız konkret fərdlər üçün tətbiq edib. Xüsusilə maraqlı hal odur ki, bəzi tutuquşular insanı məhz o otaqda olmadıqda adı ilə çağırır. Bu, onların “obyektin davamlılığı” anlayışını qavradığını – yəni insanın görünməsə də mövcud olduğunu başa düşdüyünü göstərə bilər.

Növlər arasında liderlər və uşaqlarla oxşarlıq

Adlardan istifadə baxımından ən uğurlu növ Afrika boz tutuquşuları (jako) olub. Bu növdə quşların 67 faizi adları düzgün işlədib, 38 faizi isə fərdiləşdirilmiş şəkildə istifadə edib ki, bu da digər növlərlə müqayisədə xeyli yüksək göstəricidir. Bu nəticələr İren Pepperberqin əvvəlki məşhur araşdırmalarını da təsdiqləyir.

Alimlər həmçinin müşahidə ediblər ki, bir çox tutuquşu diqqət cəlb etmək üçün öz adını səsləndirərək başqalarına müraciət edir. Dilçilikdə bu davranış “ileizm” adlanır. Bu hal tez-tez inkişafın müəyyən mərhələsində özləri haqqında üçüncü şəxsdə danışan kiçik uşaqlarda da müşahidə olunur.