Ukrayna Şərqi Avropanın “Qordi düyünü”nə çevrilib

Rusiya –Ukrayna müharibəsi ilə bağlı Münxendə keçirilən Avropa Təhlükəsilzik Konfransında 3 gün ərzində cərəyan edən olaylar, iddia və ittihamlar siyasi toplantıdan daha çox kəskin bir film süjetinə bənzəyirdi. Lakin bu, heç də Hollivud ssenarisi deyil, əksinə, planetimizin taleyini həll edən sərt reallıqdır.

Hadisələr o qədər sürətlə və gözlənilməz tərzdə inkişaf edir ki, təəccüblənməyə və nəyəsə etiraz etməyə belə macal yoxdur. Hətta ən nüfuzlu politoloqlar belə münaqişənin hansı sonluqla bitəcəyi barədə proqnozlar verməyə cəsarət etmirlər. Acı həqiqət budur ki, qlobal səhnədə yeni siyasi tragikomediyalar oynanılır.

Ağ evin yeni sahibi Rusiya ilə birbaşa, yəni Ukrayna və Avropa İttifaqının (Aİ) iştirakı olmadan danışıqlar aparmaqla, faktiki olaraq Vaşinqtonun əvvəlki müttəfiqlərini oyundan kənar vəziyyətdə qoyub. Bununla da “Sem dayı” ərazisinin 21 faizi işğal olunan Ukraynanın suveren hüquqlarını təkcə gözardı etmir, eyni zamanda, Avroatlantik ittifaqın bel sütunu sayılan NATO-nu da hörmətdən salır.

Qeyd etmək lazımdır ki, planetimizdə siyasi xaos və hərbi avantürizmin kökü hələ 2008-ci ildə Rusiya Federasiyasının (RF) Gürcüstanın 2 vilayətini, 6 ildən sonra, yəni 2014-cü ildə isə Krımı özünə ilhaq etməklə qoyulub. Qısa müddət sonra isə Rusiya Ukraynanın şərqində, rusların sayca üstünlük təşkil etdikləri Donbasda separatçılıq hərakatına rəvac verib. Kremlin qəzəbi bununla da soyumayıb. 2022-ci ilin 24 fevralında Ukraynaya qarşı geniş miqyaslı hərbi əməliyyata start verilib.

Gözləmək olardı ki, Qərb toparlanıb təcavüzkarı layiqincə cəzalandıracaq. Bu, təəssüf ki, baş vermədi. Düzdür, Bayden administrasiyası Rusiyaya qarşı mərhələli şəkildə sanksiyalar tətbiq etdi, lakin Vətənin müdafiəsinə qalxan Ukraynaya kifayət qədər müasir silahlar vermədi. Ukrayna İkinci Dünya müharibəsi ərəfəsində Almaniyaya qurban verilən Polşanın acı taleyini yaşaya bilər.

Ukrayna problemini “Qordi düyünü”nə bənzətmək olar. Vaxtilə Makedoniyalı İsgəndər onu bir qılınc zərbəsi ilə kəsib atmışdı. Tramp özünün seçkiqabağı kampaniyası zamanı bəlkə də məhz o statusda təsəvvür edirdi. Deyirdi ki, bu problemi cəmi 1 sutkaya həll edəcək?! Amma hələlik vədini yerinə yetirə bilməyib. Bundan sonra nə olacaq, heç kim bilmir. Ukrayna ayrı-ayrı hissələrə parçalanaraq dövlətçiliyini itirə bilərmi? Bu və buna bənzər suallar indi bəşəriyyəti çox narahat edir!

Təəssüf ki, bu gün dünyamız cəngəllik qanunları ilə idarə olunur. Kim güclüdür, o da haqlı sayılır. Adətən, savaşda bir-birini tam yenə bilməyən tərəflər arasında sülh sazişləri nisbətən zəif bəndin güzəştə vadar edilməsi hesabına imzalanır. Ukrayna tərəfi hazırda Rusiya ilə müqayisədə daha zəif görünür. Deməli, ABŞ daha çox Kiyevə təsir göstərməyə çalışacaq.

Ukrayna böhranının Rusiyanın lehinə həlli nə Ukraynanı, nə də onun Avropadakı tərəfdaşlarını təmin edir. Kiyevin Moskva qarşısında geri çəkilməsi açıq-aşkar kapitulyasiya aktı kimi qəbul oluna bilər. Kim zəmanət verə bilər ki, Ukraynanı yenən Rusiya sabah Polşanı, yaxud Baltikyanı dövlətləri öz tərkibinə qatmaq istəməyəcək? Axı, iştaha, necə deyərlər, diş altındadır. Böyük imperiyaların iştahası isə heç vaxt bitib tükənmir.

Trampın Ağ evə 47-ci prezident kimi qayıtması, Kanadanı ölkəsinin 51-ci ştatına çevrilməsi ilə bağlı təklifi, Qrenlandiya adasına iddiası və onun digər ağlasığmaz planları dünyanı şoka salıb. Pekində düşünürlər ki, ABŞ Kanada boyda dövləti göz görə-görə udmaq iddiasına düşürsə, niyə Pekin Tayvanı özünə birləşdirməsin?! O zaman nə üçün qardaş Türkiyə Osmanlı imperiyasını bərpa etməyə çalışmasın? Belə çıxır ki, planetdə keçmiş və yeni imperiyaların paradı başlayır?!

Fevralın 18-də Türkiyəyə səfər edən Volodimir Zelenski Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanla görüşərək, onunla bir çox mühüm məsələləri müzakirə edib. Zelenskinin Ankaraya səfərinin reallaşdığı bir vaxtda, Trampın keçən həftə Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə 1,5 saatlıq telefon danışığından sonra Rusiya və Ukrayna arasında müharibənin dayandırılmasına nail olmaq üçün bu iki ölkənin rəsmiləri Səudiyyə Ərəbistanında görüşüblər.

Müzakirələrə Birləşmiş Ştatlar tərəfindən Dövlət katibi Marko Rubio, eləcə də ABŞ-ın milli təhlükəsizlik müşaviri Mayk Valz və Tramp administrasiyasının Yaxın Şərq üzrə nümayəndəsi Stiv Vitkoff daxildir. Kremli isə müzakirələrdə Rusiya tərəfdən xarici işlər naziri Sergey Lavrov və xarici işlər müşaviri Yuri Uşakov təmsil edir. Narışkin də oradadır. Bir daha bildirək ki, Səudiyyə Ərəbistanında aparılan müzakirələrdə təcavüzə məruz qalan Ukrayna iştirak etmir.

Şahbaz ŞAMIOĞLU,
Bakı Slavyan Universitetinin professoru

– Bu il fevralın 14-də Münxendə keçirilən məlum konfras çərçivəsində ABŞ-ın vitse-prezidenti Vensin “Köhnə qitə”ni üzləşdiyi problemlərə görə aşağılayıcı tərzdə kəskin qınamasından sonra Avropa sanki qəflət yuxusundan ayılıb. Uzun onillər boyu Pentaqonun təhlükəsizlik çətiri altında “xumarlanan” Avropa ABŞ-ın himayəsi olmadan Rusiya tərəfindən öz mövcudluğu üçün real təhlükə ilə üz-üzə qaldığının fərqindədir.

Fevralın 17-də Fransa prezidenti Makron Ukraynada vəziyyətlə bağlı müzakirələr aparmaq üçün İngiltərə, Almaniya, İtaliya, Polşa, İspaniya, Hollandiya və Danimarka liderləri ilə görüşlər keçirib. NATO-nun baş katibi Mark Rutte, Avropa Şurasının sədri Antonio Kosta və Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen də görüşdə iştirak ediblər.

ABŞ-ın münaqişəyə yanaşmasının dəyişməsi və ABŞ rəsmilərinin Avropanın sülh danışıqlarında rolunun olmayacağına dair təklifləri fonunda Avropa liderləri Ukraynaya davamlı dəstək vəd ediblər. Böyük Britaniyanın baş naziri Kir Starmer hətta onun hökumətinin müharibədən sonrakı istənilən sülhməramlı qüvvələrin bir hissəsi kimi Ukraynaya hərbi qüvvələr göndərməyə hazır olduğunu bildirib.

Xatırladaq ki, İkinci Dünya müharibəsi başlanan dövrdə də məhz Böyük Britaniya o zaman ən qətiyyətli və prinsipial mövqe sərgiləmişdi. Belə ki, Britaniyanın ovaxtkı baş naziri Uinston Çörçil Avropanın Hitler Almaniyasından gələn təhlükə qarşısında geniş koalisiyanın yaradılmasına nail olmuşdu. O zaman Çörçil ABŞ lideri Ruzvelti bu koalisiyaya qoşulmağa razı sala bilmişdi.

İndi Avropada hadisələrin məhz hansı istiqamətdə cərəyan edəcəyini demək çətindir. Burada hamı başa düşür ki, Ukraynanı nəyin bahasına olursa-olsun müdafiə etmək lazımdır. Bu, təkcə imic problemi deyil, həm də mövcudluq məsələsidir. Sadəcə, Avropanın birləşib vahid ordu yaratmaqdan başqa yolu yoxdur. Axı, adətən qonşu şamına ümid edənlər çox vaxt işıqsız qalırlar.

Məsaim ABDULLAYEV
XQ