Ukrayna üzrə gizli plan Qərbi parçaladı: ABŞ soyuq savaşı Avropa məkanına keçirir

ABŞ və Avropa Birliyi arasında Ukrayna üzrə strateji fikir ayrılığı dərinləşir, kollektiv Qərb daxilində yeni "qırmızı xətlər" çəkilir. Belə ki, Ağ Evin rəsmi Kiyev üçün hazırladığı yenilənmiş "sülh planı"nı Avropa Birliyindən gizlətməsi Brüsseldə ciddi narahatlıq yaradıb. Və müharibənin ən kritik mərhələsində kollektiv Qərbin daxilində yaranan bu parçalanma Ukraynanın prinsipial seçim imkanlarını daha da məhdudlaşdırır.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, ABŞ-ın gizli saxladığı yeni plan Avropa Birliyi üçün olduqca ciddi siyasi-diplomatik uğursuzluq hesab olunur. Belə ki, Qərb mətbuatının məlumatına görə, Tramp administrasiyası rəsmi Kiyevlə apardığı danışıqların nəticəsi olaraq, hazırladığı yenilənmiş "sülh planı"nı Avropa Birliyi ilə bölüşməkdən imtina edir. Və Avropa Birliyinin rəsmi təmsilçilərindən biri isə bu vəziyyəti izah edərkən, “Bu, diplomatiya baxımından, örnəyi olmayan vəziyyətdir. Bizdə heç bir məlumat yoxdur” deyib.

Avropa Birliyi qaynaqlı bu açıqlama Vaşinqton-Brüssel xəttində yaranan etimad böhranının artıq gizlədilə bilməyəcək səviyyəyə çatdığını göstərir. ABŞ-ın indiki mövqeyinə görə, müharibənin siyasi və maliyyə yükü minimuma endirilməlidir, atəşkəs isə mümkün qədər tez bir zamanda təmin olunmalıdır. "Sülh planı"nın əsas detalları barədə məlum olanlar isə ABŞ-ın prioritetlərinin dəyişdiyini göstərir.

Məsələ ondadır ki, Ağ Evin indiki mövqeyi Ukrayna ordusunun 600 min nəfərə qədər məhdudlaşdırılmasını, atəşkəs xətti boyunca yüksək texnologiyalı təhlükəsizlik divarının yaradılmasını, Ukrayna üçün genişmiqyaslı təhlükəsizlik zəmanətləri əvəzinə alternativ hərbi paketlərin təqdim olunmasını, dondurulmuş Rusiya aktivlərindən istifadənin plandan tam çıxarılmasını və s. ifadə edir. Qərb mətbuatının iddiasına görə, əvvəl 100 milyard dollara yaxın aktivlərin istifadəsi nəzərdə tutulsa da, indi Tramp administrasiyası planı əhəmiyyətli dərəcədə ixtisar edib.

Maraqlıdır ki, Avropa Birliyinin paralel təşəbbüsü ilə London-Paris-Berlin xətti üzrə yeni alternativ planın hazırlanmaqda olduğu bildirilir. Çünki ABŞ-ın yanaşması Avropa ölkələrini fərqli sülh modeli üzərində işləməyə vadar edib. "The Telegraph" və "Reuters"in yayımladığı məlumatlara görə, Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya üçlüyü Ağ Evin mövqeyinə alternativ kimi yeni sülh planını gündəmə gətirməkdə maraqlıdır. Və bu plan bir neçə strateji xətt üzrə ABŞ-ın sənədindən ciddi şəkildə fərqlənir.

Belə ki, alternativ plana görə, ərazi məsələlərində kompromis yoxdur. Avropa Birliyi ölkələri Krım və işğal edilmiş digər ərazilərə Rusiyanın nəzarətinin tanınmasını müzakirə mövzusu belə, saymır. Ukraynada legitimlik böhranının qarşısını almaq üçün prezident və parlament seçkilərinin daha tez bir zamanda keçirilməsi təklif olunur. Avropa Birliyi NATO-ya mərhələli üzvlük prosesi ilə yanaşı, Ukraynaya təhlükəsizlik təminatlarını daha geniş siyasi çərçivəyə bağlayır.

Digər tərəfdən, yenə də ABŞ-dan fərqli olaraq, Brüsseldə Rusiyanın dondurulmuş aktivlərini müzakirə masasından qaldırmaq istəmir. Yəni, Avropa Birliyi bu resursların Ukrayna ilə bağlı gələcək bərpa fondlarının əsas qaynaqlarından biri ola biləcəyini düşünür. Bu önəmli fərqlər onu göstərir ki, Avropa Birliyi Ukrayna üçün  daha uzunmüddətli və təhlükəsizlik yönümlü bir strategiya formalaşdırır.

Onu da nəzərə almaq lazımdır ki, Avropa Birliyi rəsmiləri Ukraynanın bərpa dəyərinin artıq 600 milyard dollara yaxınlaşdığını bildirir. Rəsmi Kiyevin isə özəl xarici kapital cəlb etmək imkanı yoxdur. Bu vəziyyət Avropa Birliyi üçün büdcədə uzunmüddətli yük, sosial-iqtisadi və siyasi təzyiqlərin artması, sağçı populist qüvvələrin Ukrayna siyasətinə qarşı müqavimətinin güclənməsi, ABŞ-ın maliyyə öhdəliyindən uzaqlaşdığı bir vaxtda yükün demək olar, tam olaraq, "qoca qitə"nin üzərinə düşməsi kimi ciddi risklər vəd edir. Və Brüsseldə əmindirlər ki, ABŞ-ın öz "sülh planı"nı gizlətməsi Avropa Birliyini yalnız siyasi-diplomatik deyil, həm də maliyyə-iqtisadi baxımından, ciddi təhlükəyə atır.

Maraqlıdır ki, "Washington Post"un analitiklərinin fikrincə, Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski bu savaş dövründə ilk dəfə bu qədər çətin seçim qarşısında qalıb. Donetskin Rusiyaya təhvil verilməsi rəsmi Kiyev üçün ölkədaxili siyasi partlayış təhlükəsi deməkdir. Buna müqavimət göstərilməsi isə müharibənin daha da uzanması, resursların tükənməsi və Qərbin Ukraynaya dəstəkdən yorulması ilə nəticələnə bilər. Üstəlik, ABŞ və Avropa Birliyinin fərqli yanaşmaları rəsmi Kiyevin manevr imkanlarını daha da məhdudlaşdırır. Belə ki, rəsmi Kiyev indi həm təhlükəsizlik, həm maliyyə, həm də siyasi-diplomatik istiqamətlər üzrə bir-birinə zidd təzyiqlərlə üz-üzədir.

Bütün bunlara paralel olaraq, son həftələrdə Avropa liderlərinin açıqlamaları "qoca qitə"nin mövqeyinin kəskin şəkildə sərtləşdiyini göstərir. Onlar Rusiyanın son 100 ildə “19 ölkəyə hücum etdiyini” bildirərək, Kremli açıq şəkildə “sistemli təhdid” qaynağı kimi təqdim edirlər. Almaniya kansleri Fridrix Merts Tramp administrasiyasının sülh təşəbbüslərini dəstəkləsə də, Avropa Birliyinin “ABŞ siyasətinin piyada alətinə çevrilməsinə” də qarşı çıxır. Almaniyanın müdafiə naziri Boris Pistoriyus isə rəsmi Kiyevi indiki şərtlər daxilində Kremllə anlaşmaqdan çəkinməyə çağıraraq, Ukraynanın təktərəfli güzəştə getməsini “xəyanət” adlandırıb. Və bu açıqlamalar Avropa Birliyində yeni bir “sərt xətt koalisiyası"nın formalaşmağa başladığını göstərir.

Göründüyü kimi, Ukrayna ətrafında yaranmış situasiya Qərb dünyasında yeni qütbləşmə prosesinə yol açmaqdadır. Çünki ABŞ-ın planı minimum maliyyə və risk, Avropa Birliyinin planı isə maksimum təhlükəsizlik və siyasi öhdəlik üzərində qurulur. Böyük ehtimalla bu parçalanma yalnız sülh danışıqlarının gedişinə deyil, həm də Qərb dünyasının gələcək geopolitik arxitekturasına da təsir edəcək. Ukrayna indi məhz bu iki model arasında seçim etməyə məcburdur. Və bu seçim isə ölkənin gələcək onilliklərini müəyyən edə bilər.