Icma.az
close
up
RU
Ulu göylərin sirri dərindir

Ulu göylərin sirri dərindir

Xalq qazeti saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Kosmik axtarışlar isə yeni kəşflərə yol açır

Qədim dövrlərdən bəri bəşəriyyət ulduzların və kainatın strukturunu anlamağa çalışmışdır. İlk sadə müşahidələrdən müasir yüksək texnologiyalı kosmik aparatlara qədər uzun bir inkişaf yolu qət edən elmi tədqiqatlar, insanın kosmosa səyahətinin və onun sərhədlərini genişləndirməsinin əsasını qoymuşdur. Kosmosun kəşfi yalnız elm sahəsində deyil, həm də texnologiyada, iqtisadiyyatda və mədəniyyət sahəsində böyük inqilaba səbəb olmuşdur.

Elmi və texnoloji nailiyyətlər göstərdi ki, yalnız Yer səthində deyil, kosmosda da mövcuddur. Son illərdə kosmos elmi sürətlə irəliləyir və gələcəkdə daha da mühüm kəşflər mümkündür. Marsda üzvi molekulların tapılması, ekzoplanetlərin tədqiqi, kosmik teleskopların kainatın ən qədim dövrlərinə işıq tutması və özəl sektorun kosmosa yatırımlarını artırması insanlığın kainatı anlamaq istəyinin başlanğıcıdır. Yeni məlumatlar kainatın yaranışı, həyatın mənşəyi və kosmosdakı yeri ilə bağlı fundamental suallara cavab axtarışında bizə yardım edir.

Elm və Təhsil Nazirliyi N.Tusi adına Şamaxı Astrofizika Rəsədxanasının elmi işçisi, Xəzər Universitetinin müəllimi Aytac İskəndərova bildirdi ki, son 5 il ərzində kosmos elmi sahəsində çoxsaylı kəşflər və texnoloji irəliləyişlər müşahidə olunub. Bunların arasında ən diqqətçəkənlərdən biri 2021-ci ildə fəaliyyətə başlayan Ceyms Vebb kosmik teleskopudur (JWST). Habbl teleskopunun varisi sayılan JWST infraqırmızı spektrdə müşahidələr apararaq kainatın ən qədim qalaktikalarını, ulduzların yaranma proseslərini və ekzoplanetlərin atmosfer tərkibini yüksək dəqiqliklə araşdırmağa imkan verir. Məsələn, JWST vasitəsilə HR 8799 ulduz sistemi və GJ 3929b ekzoplanetində karbon dioksid və digər molekulların mövcudluğu aşkar edilmişdir ki, bu da həyat üçün əlverişli şəraitin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində önəmli addımdır.

Mars tədqiqatları da son illərdə yeni mərhələyə qədəm qoyub. NASA-nın Perseverance roveri 2021-ci ildən başlayaraq Mars səthində üzvi molekulların və qədim su izlərinin araşdırılması üzrə önəmli məlumatlar toplayıb. 2024-cü ilin mart ayında Perseverance tərəfindən Mars atmosferində görünən işıqda auroranın ilk dəfə müşahidə olunması planetin atmosferində dinamik dəyişikliklərin olduğunu göstərir. Bununla yanaşı, Çinin Tianwen-1 missiyası və Zhurong roveri Marsın geoloji və atmosfer tərkibi ilə bağlı yeni məlumatlar təqdim edib. Bununla yanaşı, ekzoplanetlərin kəşfi və elmi tədqiqi də müasir dövrdə yeni tədqiqat səviyyəsinə yüksəlib. Son illərdə minlərlə ekzoplanet aşkar edilib, onların bir qisminin yaşana bilən zonada yerləşdiyi təsdiqlənib. JWST bu planetlərin atmosferlərini təhlil edərək potensial həyat şəraitini müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Yeni mərhələdə kosmos elmi yalnız müşahidə və kəşf missiyaları ilə məhdudlaşmır, həmçinin təhlükəsizlik və müdafiə aspektlərini də özündə birləşdirir. Bu mənada, NASA-nın DART (Double Asteroid Redirection Test) missiyası xüsusi yer tutur. DART kosmik obyektlərin istiqamətini dəyişdirməklə Yerə yaxınlaşan təhlükəli asteroidlərin yolunu səmərəli şəkildə dəyişdirməyin mümkünlüyünü sınaqdan keçirdi. 2021-ci ildə həyata keçirilən DART missiyası NASA tərəfindən hazırlanmış ilk kosmik müdafiə təcrübəsi idi. Missiyanın məqsədi Didymos adlı ikili asteroid sisteminin kiçik peyki Dimorphos asteroidinə süni təsir göstərərək onun orbitini dəyişmək idi. Bu, Yerə potensial təhlükə yarada biləcək asteroidlərin yolunun dəyişdirilməsinin mümkünlüyünü sübut etmək üçün atılmış önəmli addım oldu. 2022-ci ilin sentyabr ayında DART peyki Dimorphos asteroidinə sürətlə çırpıldı və onun orbitində əhəmiyyətli dəyişiklik müşahidə edildi. Bu uğur elmi ictimaiyyətdə böyük əks-səda doğurdu və planet müdafiəsi sahəsində yeni perspektivlər açdı.

NASA-nın Artemis proqramı ilə Ayda yenidən insan missiyalarının həyata keçirilməsi, eləcə də Marsa insanlı səyahətlərin planlaşdırılması yaxın illərdə reallaşacaq ambisiyalı layihələrdəndir. Ayda daimi elmi baza qurulması və resursların hasilatı gələcək kosmik tədqiqatların mühüm tərkib hissəsi olacaq. Özəl sektorun kosmik texnologiyalara cəlb olunması da prosesi sürətləndirir. “SpaceX” və “Blue Origin” kimi şirkətlər raketlərin təkrar istifadəsi və kosmik turizmin inkişafı sahəsində böyük irəliləyişlər əldə edirlər. Bu, kosmosun daha geniş auditoriyaya açılması və ticarət məqsədli missiyaların sayının artması deməkdir.

Astrobiologiya sahəsində yeni kəşflər, xüsusilə Mars və digər planetlərdə həyatın izlərinin tapılması istiqamətində aparılan tədqiqatlar ən önəmli elmi araşdırmalardandır. Həmçinin qaranlıq materiya və enerji kimi fundamental kosmik hadisələrin anlaşılması üçün yeni teleskoplar və müşahidə sistemləri inkişaf etdirilir.

Süni intellekt və avtonom sistemlərin kosmik missiyalarda tətbiqi ilə həm məsafəli planetlərdə robotların idarə olunması, həm də müşahidə məlumatlarının sürətli emalı mümkün olacaq. Bu texnologiyalar gələcək kəşflərin səmərəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq. Gələcəkdə kosmik tədqiqatlar yalnız Yer kürəsi ilə məhdudlaşmayacaq, eyni zamanda kainatın daha uzaq və mürəkkəb bölgələr araşdırılacaq. Elmi nailiyyətlər, texnoloji innovasiyalar kosmosun dərinliklərinə dair anlayışımızı genişləndirəcək və yeni kəşflərə yol açacaq.

Mustafa KAMAL
XQ

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:180
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 14 Oktyabr 2025 10:39 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see392

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see370

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see357

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see323

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see297

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see278

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see270

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see266

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see263

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see258

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see241

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see240

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see240

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see234

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see230

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see228

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see210

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see208

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see206

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see204
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri