Ümummilli Lider Heydər Əliyev: Milli Qurtuluşdan müasir dövlətçiliyə

            Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların fəaliyyəti yalnız bir dövrün deyil, bütövlükdə xalqın gələcək taleyinin müəyyənləşməsində mühüm rol oynayıb. Ümummilli Lider Heydər Əliyev belə tarixi şəxsiyyətlərdən biridir. Onun siyasi fəaliyyəti Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin müxtəlif mərhələlərini əhatə etməklə yanaşı, milli dövlətçilik düşüncəsinin formalaşmasına, müstəqil Azərbaycanın möhkəm təməllər üzərində qurulmasına və ölkənin beynəlxalq aləmdə layiqli mövqe qazanmasına mühüm təsir göstərib.

            Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri peşəkar idarəçilik və strateji düşüncənin vəhdəti idi. O, dövlət idarəçiliyinə yalnız mövcud problemlərin həlli kimi deyil, gələcəyə hesablanmış ardıcıl siyasət kimi yanaşırdı. 1969-cu ildə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçildikdən sonra respublikanın iqtisadi, sənaye, kənd təsərrüfatı, elm və təhsil potensialının inkişaf etdirilməsi istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirildi. Sonrakı illərdə SSRİ rəhbərliyində yüksək vəzifələr tutması onun dövlət idarəçiliyi sahəsində zəngin təcrübəsini daha da artırdı.

            1990-cı ilin 20 Yanvar faciəsindən sonra Moskvada Azərbaycanın nümayəndəliyinə gələrək hadisəni kəskin şəkildə pisləməsi və günahkarların cəzalandırılmasını tələb etməsi onun milli maraqlara bağlılığının mühüm nümunələrindən biri oldu. Ardınca Naxçıvana qayıdan Heydər Əliyev Azərbaycanın müstəqillik yolunda mühüm siyasi proseslərin önündə dayandı.

            3 sentyabr 1991-ci ildə Heydər Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Sovetinin sədri seçildi və 1993-cü ilə qədər bu vəzifədə çalışdı. Həmin dövrdə Naxçıvanın ağır siyasi və iqtisadi şəraitinə baxmayaraq, milli dövlətçilik ideyalarının qorunması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Üçrəngli Azərbaycan bayrağının dövlətçilik rəmzi kimi qəbul edilməsi, sovet siyasi sisteminin simvollarından imtina və digər qərarlar müstəqillik yolunda mühüm siyasi əhəmiyyət daşıyırdı. 1992-ci il noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis konfransının Naxçıvanda keçirilməsi və Heydər Əliyevin partiyanın sədri seçilməsi də həmin mərhələnin mühüm hadisələrindən biri oldu.

            1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan ilk illərdə ağır sınaqlarla üzləşdi. Ermənistanın hərbi təcavüzü, iqtisadi böhran, daxili siyasi qarşıdurmalar və idarəçilik böhranı ölkənin müstəqilliyini ciddi təhlükə qarşısında qoymuşdu. 1993-cü ilin may-iyun aylarında vəziyyət daha da gərginləşdi. Belə bir şəraitdə xalqın Heydər Əliyevin ölkə rəhbərliyinə qayıtmasını tələb etməsi və onun Bakıya gəlməsi Azərbaycanın tarixində yeni mərhələnin başlanğıcına çevrildi.

            15 iyun 1993-cü ildə Heydər Əliyevin Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin sədri seçilməsi tariximizə Milli Qurtuluş Günü kimi daxil oldu. İyunun 23-də Milli Məclis prezident səlahiyyətlərini ona həvalə etdi, iyunun 24-dən isə bu səlahiyyətləri həyata keçirməyə başladı. 3 oktyabr 1993-cü ildə keçirilən seçkilərdə Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçildi. Bununla ölkənin siyasi həyatında sabitliyin bərpasına və dövlət quruculuğunun yeni mərhələsinə keçid başlandı.

            Milli Qurtuluşun mahiyyəti yalnız hakimiyyət dəyişikliyindən ibarət deyildi. Qarşıda dövlətçiliyin qorunması, ölkənin parçalanma təhlükəsindən çıxarılması, siyasi sabitliyin təmin olunması və müstəqil dövlətin möhkəm əsaslar üzərində qurulması kimi mühüm vəzifələr dayanırdı. Heydər Əliyevin idarəçilik modeli bu məsələlərə kompleks yanaşmanı nəzərdə tuturdu: siyasi sabitlik, hüquqi dövlət, iqtisadi inkişaf və beynəlxalq inteqrasiya bir-birini tamamlayan istiqamətlər kimi həyata keçirilirdi.

            Ulu Öndərin dövlətçilik fəlsəfəsinin əsas istiqamətlərindən biri demokratik və hüquqi dövlət quruculuğu idi. Onun məşhur fikirlərindən biri bu yanaşmanı aydın şəkildə ifadə edir:

            “Biz Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət qururuq.”

            1995-ci ildə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasının qəbul edilməsi müstəqil dövlət quruculuğunun mühüm mərhələsi oldu. Konstitusiya dövlət hakimiyyətinin əsaslarını, hakimiyyət bölgüsü prinsipini, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını müəyyənləşdirərək Azərbaycanın hüquqi dövlət kimi inkişafı üçün möhkəm zəmin yaratdı.

            Heydər Əliyevin dövlətçilik strategiyasının digər mühüm istiqaməti Azərbaycanın dünya birliyinə inteqrasiyası idi. Müxtəlif dövlətlərlə qarşılıqlı faydalı münasibətlərin qurulması, beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın genişləndirilməsi və ölkənin dünya iqtisadiyyatına inteqrasiyası Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edirdi.

            Bu siyasətin ən mühüm addımlarından biri 1994-cü ildə “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması oldu. Azərbaycanın enerji resurslarının beynəlxalq şirkətlərlə əməkdaşlıq çərçivəsində işlənilməsi və dünya bazarlarına çıxarılması xarici investisiyaların cəlb olunmasına, iqtisadi imkanların genişlənməsinə və ölkənin beynəlxalq enerji layihələrində rolunun artmasına şərait yaratdı. Sonrakı illərdə Bakı-Tbilisi-Ceyhan kimi mühüm enerji layihələrinin reallaşdırılması bu strategiyanın davamı oldu.

            Heydər Əliyevin peşəkar idarəçilik nümunəsi məhz burada özünü göstərirdi: o, yalnız həmin günün problemlərini deyil, Azərbaycanın gələcək imkanlarını da nəzərə alırdı. Milli iqtisadiyyatın inkişafı, enerji strategiyası, beynəlxalq inteqrasiya və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi vahid dövlətçilik siyasətinin tərkib hissələri kimi nəzərdən keçirilirdi.

            Bu siyasi xətt sonrakı dövrdə Prezident İlham Əliyevin fəaliyyəti ilə yeni tarixi və geosiyasi reallıqlara uyğun şəkildə davam etdirildi. İlham Əliyev Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə Dövlət Neft Şirkətində rəhbər vəzifələrdə çalışmış, 2001-2003-cü illərdə Avropa Şurası Parlament Assambleyasında Azərbaycan nümayəndə heyətinə rəhbərlik etmiş, 2003-cü ildə Baş nazir təyin olunmuş və həmin ilin oktyabrında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçilmişdir.

            Prezident İlham Əliyev müxtəlif çıxışlarında Heydər Əliyevin siyasi kursunun davam etdirilməsini dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi vurğulayıb. Bu davamlılığı xüsusilə enerji, iqtisadi inkişaf, nəqliyyat və beynəlxalq əməkdaşlıq sahələrində görmək mümkündür. Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu milli neft strategiyası sonrakı mərhələdə yeni enerji layihələri ilə inkişaf etdirildi. Azərbaycanın enerji və nəqliyyat layihələrində iştirakı genişləndi, ölkənin regional və beynəlxalq iqtisadi əlaqələri daha da şaxələndi.

            Beləliklə, Heydər Əliyevin siyasi irsi ilə müasir Azərbaycanın inkişaf mərhələsi arasında mühüm bir ardıcıllıq mövcuddur. Əgər 1990-cı illərin əvvəllərində əsas məsələ müstəqil dövlətin qorunması və möhkəmləndirilməsi idisə, sonrakı mərhələdə həmin təməllər üzərində Azərbaycanın iqtisadi, siyasi və beynəlxalq imkanlarının genişləndirilməsi qarşıya çıxdı. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin fəaliyyəti Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik xəttinin müasir şəraitdə davam etdirilməsi kontekstində təqdim olunur.

            Ümummilli Lider Heydər Əliyevin həyat və fəaliyyətinə nəzər saldıqda onun siyasi yolunu ayrı-ayrı hadisələrin məcmusu kimi deyil, ardıcıl dövlətçilik strategiyası kimi görmək mümkündür. Peşəkar idarəçilik təcrübəsi, Naxçıvanda milli dövlətçilik ideyalarının qorunması, 1993-cü ildə ölkənin ən ağır siyasi böhranlarından birində məsuliyyəti üzərinə götürməsi, hüquqi dövlət quruculuğu və Azərbaycanın dünyaya inteqrasiyasına yönəlmiş siyasəti bu strategiyanın əsas mərhələlərini təşkil edir.

            Bu gün Heydər Əliyevin adı Azərbaycan xalqının yaddaşında Milli Qurtuluş, müstəqil dövlətçilik, siyasi sabitlik, peşəkar idarəçilik və milli maraqların qorunması anlayışları ilə sıx bağlıdır. Onun “Biz Azərbaycanda demokratik, hüquqi, dünyəvi dövlət qururuq” fikri isə dövlətçilik fəlsəfəsinin əsas mahiyyətini yığcam şəkildə ifadə edir.

            Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi strateji istiqamətlər — müstəqil dövlətin möhkəmləndirilməsi, milli maraqların qorunması, iqtisadi inkişaf, beynəlxalq inteqrasiya və güclü dövlət institutlarının yaradılması — sonrakı illərdə də Azərbaycan dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri olaraq qaldı. Bu baxımdan onun siyasi irsi keçmişin yaddaşı olmaqla yanaşı, Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixini anlamaq üçün mühüm siyasi təcrübədir.

Vüsalə Əliyeva

YAP Sədərək rayon təşkilatının sədri