UNESCO: Jurnalist qətllərinə görə cəzasızlıq qlobal miqyasda artıb

Bakı, 3 noyabr, AZƏRTAC

UNESCO-nun son hesabatına görə, jurnalist qətllərinə görə qlobal cəzasızlıq on ildən çox müddətdə ilk dəfə artıb, dronlardan artan istifadə isə münaqişə zonalarında reportyorlar üçün yeni təhlükə mənbəyi yaradır.

AZƏRTAC BMT-nin məlumatına istinadla xəbər verir ki, UNESCO-nun Baş direktoru Xalid əl-Ənani bu vəziyyəti şərh edərkən bildirib: “Jurnalistlərin cəbhə xəttindən reportajları onların həyatları bahasına başa gəlir və media nümayəndələrinin qətllərinə görə məsuliyyət daşıyanlar çox vaxt cəzasız qalırlar”.

UNESCO ilk dəfə 2012-ci ildə cəzasız qalan jurnalist qətllərinin nisbətini ölçməyə başlayıb. Bu rəqəm 2024-2025-ci illərdə 86 faizə çatıb ki, bu da əvvəlki ikiillik dövrdən bir faiz çoxdur.

2024-2025-ci illərdə cəmi 189 jurnalist və digər media işçisinin həyatını itirdiyi təsdiqlənib ki, bu da əvvəlki ikiillikdən 20 faiz çoxdur və 2014-2015-ci illərdən bəri ən yüksək rəqəmdir. Münaqişə zonalarında ölənlərin üçdə iki hissəsindən çoxu, yəni 127 nəfər həlak olub ki, bu da ölənlərin ümumi sayının 67 faizini təşkil edir.

Bu rəqəmlər noyabrın 2-də qeyd edilən Beynəlxalq Jurnalistlərə Qarşı Cinayətlərə görə Cəzasızlığa Son Qoyulması Günü münasibətilə hər iki ildən bir dərc olunan Baş direktorun media nümayəndələrinin təhlükəsizliyi haqqında hesabatında öz əksini tapıb.

BMT-nin Baş katibi Antonio Quterreş bu günlə bağlı müraciətində bildirib: “Son bir il ərzində 34 jurnalist qətlə yetirilib. Bu cür qətllərdən hər yeddisindən altısı cəzasız qalır. Münaqişə şəraitində cəzasızlıq nisbəti 100 faizə yaxındır. Bu, qurbanlara və onların yaxınlarına, eləcə də jurnalistlərin məlumatlı və fəal qalmasından asılı olan hamımıza qarşı dəhşətli təhqirdir”.

Hesabatda deyilir ki, 2024-2025-ci illər ərzində dünyanın bütün bölgələrində qətllər qeydə alınıb ki, bu da qlobal fəlakətə səbəb olur. Təsdiqlənmiş halların ən çox sayı ərəb dövlətlərində (97), ardınca Latın Amerikası və Karib dənizi (37), Asiya-Sakit okean (34), Mərkəzi və Şərqi Avropa (14), Afrika (6) və Qərbi Avropa və Şimali Amerikada (1) qeydə alınıb.

UNESCO-nun “narahatedici yeni təhlükə” adlandırdığı amil - jurnalistləri öldürmək üçün dronlardan artan istifadə hesabatda xüsusi qeyd olunub. 2024-2025-ci illər ərzində dron hücumları nəticəsində 50 jurnalist həyatını itirib ki, bu da münaqişə zonalarında öldürülənlərin 40 faizi deməkdir.

Baş direktor əl-Ənani media ofislərinə və müvəqqəti reportaj mərkəzlərinə edilən hücumlar da daxil olmaqla bir neçə jurnalistin tək bir hücumda hədəfə alındığı və öldürüldüyü yeddi hadisəni sənədləşdirib. Məlumata görə, on beş jurnalist mətbuat jiletləri geyinərkən və ya “PRESS” yazılmış nəqliyyat vasitələrində öldürülüb.

O qeyd edib: “Mən BMT Təhlükəsizlik Şurasının 2015-ci ildə yekdilliklə qəbul edilmiş və jurnalistlərin, media işçilərinin münaqişə vəziyyətlərində mülki şəxslər kimi qorunması ilə bağlı 2222 saylı qətnaməsinə hörmətlə yanaşmağa çağırışımı bir daha təkrarlayıram. Bu status BMT-nin “Gələcək Paktı”nda bir daha təsdiqlənib”.

Hesabatda, həmçinin münaqişə olmayan ölkələrdə jurnalist qətllərinə görə cəzasızlığın azalmağa davam etməsi ilə bağlı irəliləyişlər vurğulanıb. Bu göstərici 2012-ci ildəki 94 faizdən 2026-cı ildə 77 faizə və ya ildə bir faiz bəndinə düşüb. Münaqişə olmayan zonalarda jurnalist qətllərinin sayı - 85 nəfər də son 18 ildə ən aşağı göstəricidir.

“Bu, hökumətlərin jurnalist qətllərinin istintaqına, məhkəmə təqibinə və media nümayəndələrinin qorunmasına sərmayə qoyduqda irəliləyişin mümkün olduğunu göstərir”, - deyə UNESCO bildirib.

Təşkilat qeyd edib ki, qadın jurnalistlər həm müharibə zonalarında, həm də internetdə xüsusi risklərlə üzləşməyə davam edirlər. 2024-2025-ci illərdə öldürülən 14 qadından 13-ü silahlı münaqişənin yaşandığı ölkələrdə olub. Bundan əlavə, BMT Qadınlar Təşkilatı və Beynəlxalq Jurnalistlər Mərkəzi tərəfindən 2025-ci ildə aparılan araşdırma qadın jurnalistlərin 75 faizinin onlayn və ya oflayn zorakılıq və təqiblərə məruz qaldığını müəyyən edib.