“USAID yerli rejimlərə, hakimiyyətlərə öz maraqlarına uyğun təsirlər göstərib”

“1961-ci ildə ABŞ-də USAID yaradılanda onun fəaliyyəti ABŞ kəşfiyyat orqanları ilə əlaqələndirilmişdi. Dəfələrlə USAID rəhbərləri etiraf ediblər ki, onlar ABŞ kəşfiyyat orqanları ilə əlaqəli şəkildə çalışırlar. Yəni bunu xatırlatmaqda məqsədim ondan ibarətdir ki, USAID müxtəlif ölkələrdə destruktiv fəaliyyətlə məşğul olub. Əsas fəaliyyət istiqaməti də ondan ibarət olub ki, öz nəzarəti altında müxtəlif qruplar formalaşdırılıb və lazım gələn anlarda həmin qruplarda yerli hakimiyyətlərə qarşı təzyiq aləti kimi istifadə edib. Bir sözlə, USAID təsir imkanlarına sahib olduğu ölkələrdə siyasi rejimlərə təsir etmək, onların fəaliyyətini istiqamətləndirmək hətta rejimləri dəyişmək kimi məqsədlər güdüb. USAID dünyanın 100-dən artıq ölkəsində ofisə sahibdir və 10 mindən artıq müxtəlif ölkələrdə işçiləri mövcuddur. Onlar əsasən də postsovet ölkələrində qeyri-hökumət təşkilatlarının və KİV orqanlarının maliyyələşdirilməsində xüsusi fəallıq nümayiş etdiriblər”.

Bu sözləri xalqcəbhəsi.az-a açıqlamasında politoloq Elşad Mirbəşiroğlu söyləyib.

Politoloq vurğulayıb ki, USAID bir qayda olaraq vətəndaş cəmiyyəti quruculuğu prosesinə dəstək adı və ya bəhanəsi altında öz nəzarətində olan qeyri-hökumət təşkilatlarının formalaşdırılmasına xüsusi diqqət ayırıb: “Məsələn, postsovet ölkələrində rəngli inqilablar bir qayda olaraq belə qeyri-hökumət təşkilatları vasitəsi ilə təşkil olunub. Gürcüstanda, Ukraynada, Qırğızıstanda və bir sıra ərəb ölkələrində məhz USAID öz nəzarəti altında qeyri-hökumət təşkilatları və KİV orqanlarını istifadə etməklə özlərinin təhlükəli məqsədlərinə çatıblar. Məsələn, Gürcüstanda 25 mindən artıq qeyri-hökumət təşkilatı birbaşa Qərbdən maliyyələşirdi. Bu mənada USAID-in rolunu xüsusi qeyd etmək lazımdır və bu qeyri-hökumət təşkilatında təmsil olunan insanlar da birbaşa onların sosial bazasını təşkil edirdi, onların təlimatları əsasında hərəkətlənirdi. Gürcüstanda günlərlə davam edən etiraz aksiyalarının təşkilatçısı da məhz USAID başda olmaqla, Qərb institutları idi. Bu baxımdan USAID müxtəlif ölkələrdə olduqca dağıdıcı fəaliyyətlə məşğul olub. USAID başlıca olaraq ABŞ-yə loyal olan siyasi rejimlərin formalaşdırılması istiqamətində fəaliyyət göstərib. Bu mənada öz nəzarəti altında olan qeyri-hökumət təşkilatları və KİV-lərdən istifadə edib və yaxud da qeyd etdiyim kimi yerli rejimlərə, hakimiyyətlərə öz maraqlarına uyğun təsirlər göstərib”.

Onun sözlərinə görə, USAID-in ABŞ-də fəaliyyətinin demək olar ki, dayandırılması dünya dövlətləri üçün olduqca müsbət bir hadisədir: “Bildiyiniz kimi, Trampın verdiyi ilk qərarlardan biri ondan ibarət oldu ki, xarici yardımlar 90 gün dondurulsun. Bu da birbaşa USAID-in fəaliyyətinə təsir göstərəcək. Çünki USAID xarici inkişaf agentliyi olmaqla əsas xarici yardımları həyata keçirirdi. Hər il milyardlarla dollar müxtəlif ölkələrə yönəldilirdi. Lakin bu milyardlarla vəsait həmin xalqların və ya dövlətlərin rifahı naminə deyil, əksinə, USAID-in öz məkrli maraqları istiqamətində yönləndirilirdi. Yəni USAID yalnızca öz nəzarəti altında olan qurumlara maliyyə dəstəyi verirdi ki, onları sonradan istədiyi istiqamətlərdə istifadə etsin”.

E.Mirbəşiroğlu həmçinin əlavə edib ki, ABŞ-də yeni Hökumətin Effektivliyi Departamentinin rəhbəri olan milyarder İlon Mask da USAID-i artıq ölmüş bir təşkilat adlandırdı: “Düşünürəm ki, artıq USAID olmayacaq. Belə ki, ABŞ Dövlət Departamentinin yeni rəhbəri də bildirib ki, o, həm də USAID-in icraçı direktoru vəzifəsini yerinə yetirməkdədir. Yəni USAID-in səlahiyyətləri Dövlət Departamentinə verilməkdədir. Belə getsə USAID-in fəaliyyətinə ehtiyac qalmayacaq. Ola bilsin ki, bu, həm də ABŞ-nin xarici siyasət prioritetlərində müəyyən dəyişikliklərin baş verəcəyinə də bir işarədir. Çünki USAID özbaşına fəaliyyət göstərməyib. Buna qədər birbaşa ABŞ-də hakimiyyətin təlimatlarına uyğun fəaliyyət göstərib. Xüsusilə də Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi ilə əlaqəli şəkildə öz fəaliyyətini qurub. Görünür, bundan sonrakı mərhələdə ABŞ ayrı-ayrı ölkələrdə loyal rejimlərin formalaşdırılması məsələsinə çox da diqqət yetirməyəcək. Bu da yalnız və yalnız dünya dövlətləri üçün olduqca məqbul bir qərar olacaq”.

Röya İsrafilova