ÜST və EFSA nın təhlükəli dediyi palma yağı Azərbaycana idxal olunur... Palm yağı zərərlidirmi? Şərh

2024-cü ildə Azərbaycana 81 milyon 932 min ABŞ dolları dəyərində 64 min 559.5 ton “xam palma yağı və onun fraksiyaları” idxal edilib. Dövlət Statistika Komitəsinin hesabatı əsasında apardığı hesablamalara görə, 2023-cü illə müqayisədə bu göstərici həcm ifadəsində 41.7% və ya 18 min 989 ton, dəyər ifadəsində isə 56.5% və ya 29 milyon 589 min ABŞ dolları artıb. 2023-cü ildə Azərbaycana 52 milyon 342 min ABŞ dolları dəyərində 45 min 570 ton “xam palma yağı və onun fraksiyaları” idxal edilib. Bu dövrdə ölkəyə gətirilən 1 kq palma yağının orta idxal qiyməti 2.2 manat təşkil edib. Hesabat dövründə Azərbaycana Malayziyadan 23 min 896 ton, İndoneziyadan isə 40 min 663.5 ton palma yağı idxal edilib.Qida məhsullarında istifadə edilən palma yağı zərərlidirmi?

Palma yağı dünyada ən çox istifadə edilən bitki yağıdır. Şokoladdan tutmuş çipslərə qədər bir çox işlənmiş qidalarda, həmçinin təmizlik və kosmetik məhsullarda istifadə edilir. Bununla belə, Avropa Qida Təhlükəsizliyi Təşkilatına (EFSA) görə, xərçəng riski yarada bilər.

Avropa Birliyi 2014-cü ildə qəbul etdiyi qanunla palma yağının qida məhsullarında istifadə edildiyini bəyan etməyi məcbur edib. Lakin bu qayda kosmetik məhsullara şamil edilmir.

EFSA-nın məlumatına görə, palma yağı 200 dərəcədən yüksək temperaturda təmizləndikdə, digər bitki yağlarından daha çox kanserogen maddələr əmələ gəlir.

EFSA ilə yanaşı, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) və Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (BMT) kimi təşkilatlar da palma yağının tərkibindəki kanserogen maddələrin yaratdığı təhlükəyə diqqət çəkir. Lakin bu qurumlar palma yağından istifadə etməyi məsləhət görmürlər. Bəzi tədqiqatçılar palma yağının yüksək doymuş yağ tərkibinə görə xolesterol səviyyəsini artırdığını, infarkt və insult riskini artırdığını bildirirlər.

“Azad İstehlakçılar” Birliyinin sədri Eyyub Hüseynov Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, palma yağı əsasən müsəlman ölkələrində, Malaziyada və İndoneziyada istehsal olunur və çox ucuz qiymətə başa gəlir.

Eyyub Hüseynov

“Duru yağ olaraq, yəni bitki yağı olaraq dünya bazarına verildikdə, bu yağlar digər duru yağ istehsalçıları ilə ciddi rəqabət mühiti yaradır və digər yağ istehsalçıları yağın satışına maneçilik törədir. Bu səbəbdən də, MDB məkanında və bir sıra Avropa ölkələrində palma yağına qarşı böyük media basqısı var. Bu təzyiq bilərəkdən həyata keçirilir. Sadəcə olaraq palma yağını, yəni duru yağ olaraq bitki yağını bazardan çıxartmaq üçün aparılır və hətta bəzi Avropa ölkələri guya meşələrin qırılması ilə bunu əsaslandırır. Ona görə də deyilir ki, “palma yağı lazım deyil”. Lakin o palma ağaclarından istifadə olunmaqla yanaşı yeniləri də əkilir. Yəni bu da haqsız fikirdir.

Palma yağı iki cür olur: biri onun lətindən, meyvəsindən, bir də onun toxumundan hazırlanan palma yağı. Toxumundan hazırlanan palma yağı əsasən sənaye üçün lazım olur. Parfümeriya, sabun və s. Lakin lətindən hazırlanan palma yağı normaldır. Normal yağlardır və bir çox ölkələrdə istifadə olunur. O cümlədən, biz körpə qidalarının tərkibində onu görə bilərik. Ən həssas qida olan körpə qidasının tərkibində üstünə yazılıbdı. Mən Avropa ölkələrindən palma yağı almışam, gətirmişəm. Bizim ofisimizdə də onun nümunəsi var. yəni qida üçün olan palma yağı normal yağlardır”-deyə ekspert qeyd edib.

Eyyub Hüseynovun fikrincə, orta insan ömrünün uzunluğuna baxdıqda görünür ki, Malaziyada insanların orta ömrü Azərbaycandan yuxarıdır, hətta bir çox ölkələrdən yuxarıdır.

“Onlar palma yağından çox geniş istifadə edirlər, Azərbaycana da gətirilir. Çox təəssüf ki, bu proses sanki gizlədilir. Əhali arasında uzun illər aparılan media basqısı əhalidə doğru təsəvvür yaratmayıb. Palma yağları haqqında qida üçün olan normal yağlardır və istifadə edilə bilər. Çox təəssüf ki, Azərbaycana gətirən palma yağlarının son taleyi görünmür.

Təsadüfi deyil ki, “Azad İstehlakçılar Birliyi” keçən ilin ortalarında Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinə rəsmi məlumat ünvanladı və biz malların nümunəsini göndərdik. Bəzi ölkələrdən Azərbaycana idxal olunan malların "spred" yağları üzərində yazılır. Bitki yağı, lakin hansı bitki yağı? Biz güman edirik ki, onlar palma yağlarıdır və istehlakçının məlumat almaq hüququ var. Bunlar təmin olunmalıdır”-deyən ekspert bildirib ki, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi buna ciddi nəzarət edir.

İradə Cəlil, Bizimyol.info