Valideynin tərbiyəvi dəstəyi azaldıqda, uşaq başqa nüfuz mənbəyi axtarır” EKSPERTDƏN AÇIQLAMA

Son illərdə cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrində tez-tez səslənən bir narahatlıq var: “Uşaqlar artıq bizi dinləmir.” Valideynlə övlad arasında olan emosional bağın zəifləməsi, nəzarətin getdikcə formal və səthi hal alması həm ailədaxili münasibətlərə, həm də ümumilikdə cəmiyyətə mənfi təsir göstərir.

Texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi, sosial medianın uşaqların gündəlik həyatının əsas hissəsinə çevrildiyi bu dövrdə ailə nəzarətinin zəifləməsi artıq sosial problemlərin başlanğıc nöqtəsinə çevrilməkdədir. Uşaqlar valideynlərini deyil, ekran qarşısında gördüklərini nümunə götürür, davranış modellərini isə real həyatdan deyil, virtual mühitdən formalaşdırırlar. Bu isə tərbiyədə dəyərlərin aşınmasına, aqressivlik, empati çatışmazlığı və məsuliyyətsiz yanaşmaların artmasına səbəb olur.

Bəs görəsən, valideyn nəzarətinin zəifləməsi cəmiyyətdə hansı fəsadlara yol açır?

Mövzu ilə bağlı sosioloq Yusif Nəbiyev Avtosfer.az-a açıqlamasında bildirib ki, nə qədər xoş səslənməsə də, etiraf etməliyik ki, bəli, dövrümüzdə ailə daxilində valideyn nəzarəti kəskin azalıb:

“Hətta bəzi ailələrdə bu nəzarət tamamən simvolik səviyyəyə enib. Bu nəzarət azalmasının əsas səbəbi isə modern həyat tərzinin yaratdığı struktur dəyişiklikləridir. İş saatlarının uzanması, iqtisadi təzyiqlər və ailə institutunun zəifləməsi valideynlərin həm fiziki, həm də emosional olaraq övladlarına yetərincə vaxt və diqqət ayırmalarına mane olur. Paralel olaraq, informasiyanın əsas mənbəyi kimi texnologiyanın, xüsusilə sosial medianın uşaqların həyatında dominant mövqe tutması, valideynin rolunu zəiflədir. Valideynin bir funksiyası da övlada bilik, informasiya və bu fonda dəyərlərin ötürülməsi idisə, artıq bu rolu sosial media oynamağa başlayır. Nəticədə, "sosial reproduksiya" dediyimiz dəyərlərin, norma və davranışların nəsildən-nəslə ötürülməsi prosesi kəsilmiş olur.

Zamanla uşaqların davranış formalaşmasında ciddi boşluqlar yaradır. Necə ki, yaranıb da. Bu bəllidir ki, valideynin tərbiyəvi və emosional dəstəyi azaldıqda, uşaqlar alternativ nüfuz mənbələri axtarmağa başlayırlar. Bu isə bəzən sosial mediada hansısa "fenomen", dost və ya yoldaşları arasında hansısa destruktiv davranışları olan marjinal fərd və ya tamamilə qeyri-sağlam mühitlərin nümayəndəsi ola bilir. Nəticədə, uşaqlar dəyərlərlə deyil, ani impulslarla davranan fərdlərə çevrilirlər. Bu da aqressiya, empatiyasızlıq, məsuliyyətsizlik kimi davranışlarla özünü göstərir”.

Sosioloq əlavə olaraq qeyd edib ki, digər tərəfdən, valideyn nəzarətinin zəifləməsi cəmiyyətin uzunmüddətli sosial kapitalına zərbə vurur:

“Cəmiyyətin əsas dayaq nöqtəsi olan ailə institutunun zəifləməsi, sosial bağların zədələnməsi və kollektiv məsuliyyət hissinin azalması ilə nəticələnir. Belə bir şəraitdə vətəndaşlıq şüuru formalaşmır, əxlaqi sərhədlər bulanır və bu da sosial nizamın pozulmasına, cinayətkarlığın və deviant davranışların artmasına gətirib çıxarır.
Sosioloji baxışla desək, ailə təkcə bioloji yox, həm də sosial institutdur – onu funksiyasızlaşdırmaq cəmiyyətin strukturunu zəiflətmək deməkdir. Çalışmaq lazımdır ki, gənc valideynlər bu istiqamətdə mütəmadi maarifləndirilsin və valideynlər üçün əlverişli nəzarət mexanizmləri yaradılsın”.
 

Eltac Zülfüqaroğlu