Vaşinqtonun güzəştli sülh təşəbbüsü

Kiyev və Moskva anlaşa biləcəkmi?

Beynəlxalq ictimaiyyət ABŞ prezidenti Donald Trampın Rusiya və Ukrayna ilə bağlı 28 bənddən ibarət planını müzakirə etməkdə davam edir. Plan müxtəlif dairələrdə ziddiyyətli reaksiyalar doğurub: bir qisim bunu Vaşinqtonun münaqişənin həlli üçün yeni yanaşması kimi qiymətləndirir, digərləri isə sənədin praktiki icrasının nə dərəcədə mümkün olacağı ilə bağlı suallar qaldırır.

Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski xalqa videogörüşündə planı “ya ləyaqətin, ya əsas tərəfdaşın itirilməsi riski” kimi dəyərləndirərək, ölkənin çox çətin seçim qarşısında qala biləcəyini bildirib.

Rusiya prezidenti Vladimir Putin də Vaşinqtonun təklifini şərh edərək, Moskvanın sənədi aldığını təsdiqləyib. Lakin Avropa İttifaqı və Kiyev sülh planının bir sıra müddəalarından ciddi narahat olduqlarını gizlətmirlər. Bu səbəbdən ötən şənbə Cenevrədə Ukrayna, ABŞ və Avropa ölkələrinin nümayəndələri arasında intensiv danışıqlar keçirilib.

Qərb analitiklərinin fikrincə, 28 bəndlik sənəd Rusiyanın uzun müddətdir irəli sürdüyü tələblərə böyük ölçüdə oxşayır və Ukrayna bu şərtlərin əksəriyyətilə razı deyil. Buna baxmayaraq, prezident Tramp sənədin hələ yekun variant olmadığını bildirib.

Cenevrədə danışıqlara Ukrayna tərəfdən administrasiya rəhbəri Andrey Yermak, ABŞ tərəfindən dövlət katibi Marko Rubio və prezidentin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoff qatılıb. Avropanın mövqeyi Böyük Britaniya, Fransa və Almaniyanın təhlükəsizlik müşavirləri, həmçinin Aİ nümayəndəsi tərəfindən təmsil olunub.

Görüşlərin ardıcıllığı Yermakın Avropa rəsmiləri ilə məsləhətləşmələri ilə başlayıb. Daha sonra ABŞ–Ukrayna nümayəndələri arasında görüş keçirilib. Rubio “əhəmiyyətli irəliləyiş” əldə olunduğunu, “yenilənmiş və təkmilləşdirilmiş sülh çərçivə sənədi”nin formalaşdığını bildirib. Bununla belə, ABŞ-ın son tarix kimi göstərdiyi cümə axşamına qədər sənədin tam hazır olmayacağı ehtimalı da istisna edilməyib.

Rubio daha sonra Vaşinqtona qayıdaraq, “hələ görüləsi işlərin qaldığını” deyib. O, texniki müzakirələrin davam etdiriləcəyini və “məqbul zaman kəsiyində” nəticəyə nail olunacağına ümid etdiyini vurğulayıb. Andrey Yermak da “ilk görüşün məhsuldar keçdiyini” və ədalətli, uzunmüddətli sülh istiqamətində irəliləyiş əldə olunduğunu bildirib.

Görüşlərin yekununda tərəflər birgə bəyanat qəbul ediblər. Bəyanatda ABŞ və Ukraynanın “yenilənmiş və təkmilləşdirilmiş” sülh çərçivə sənədi hazırladığı təsdiqlənir. Bununla belə, sənədin ən çox müzakirə olunan hissələri – Ukrayna ordusunun məhdudlaşdırılması və ərazi güzəştləri barədə konkretlik açıqlanmır.

Ağ Evin əlavə bəyanatında planın yenilənmiş variantının Ukraynanın təhlükəsizlik təminatlarını gücləndirdiyi vurğulanır. Kiyevin narahat olduğu əsas məsələlərin “diqqətlə nəzərdən keçirildiyi” qeyd olunsa da, Ukrayna tərəfi bu açıqlamaya münasibət bildirməyib.

Rubio NATO-nun roluna dair məsələlərin də hələ tam razılaşdırılmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, tərəflər sənədi bənd-bənd gözdən keçirir, ziddiyyətləri yumşaldır və hər iki paytaxt üçün qəbul edilə bilən variantlara yaxınlaşırlar.

“Reuters”in məlumatına görə, Zelenskinin yaxın günlərdə Vaşinqtona səfər edərək Tramp ilə sülh planının ən həssas məqamlarını – xüsusilə ərazi məsələlərini – müzakirə edə biləcəyi ehtimal edilir. Lakin səfərin tarixi hələ dəqiqləşməyib.

Bu arada Tramp planla bağlı bəzi tənqidi qeydlər etsə də, sonradan ABŞ administrasiyası Cenevrədə əldə olunan irəliləyişin prezident tərəfindən müsbət qarşılandığını bildirib.

Avropa dövlətlərinin alternativ planla çıxış etdiyi barədə məlumatlar da yayılıb. “Reuters”in iddiasına görə, Avropa versiyasında Ukrayna ordusunun sayının 800 minlə məhdudlaşdırılması nəzərdə tutulur (ABŞ planında 600 min). ABŞ layihəsi, həmçinin Ukraynanın NATO üzvlüyündən imtina etməsini, bəzi ərazilərdən geri çəkilməsini və cəbhə xəttinin müəyyən hissələrdə dondurulmasını nəzərdə tutur. Əvəzində Kiyev “etibarlı təhlükəsizlik zəmanətləri” almalıdır.

Bütün bu proseslərin hamını qane edən sonluqla nəticələnib-nəticələnməyəcəyi isə hələ də açıqdır. Son olaraq, ABŞ prezidenti Tramp sosial şəbəkəsində yazıb: “Rusiya və Ukrayna arasında əhəmiyyətli irəliləyiş mümkündürmü? Görənə qədər inanmayın, amma görünür, nəsə yaxşı bir şey baş verir”.

Bizə isə proseslərin sonunu gözləmək qalır.

Səbuhi MƏMMƏDOV
XQ