Vensin səfəri: son 30 ildə ilk ABŞ rəsmisi Qafqazda

ABŞ vitse-prezidenti Ceyms Devid Vens Cənubi Qafqaza səfər edib. O, İrəvan və Bakıya səfər edən ilk yüksək vəzifəli ABŞ rəsmisidir.

Vensin Ermənistanda başlayan voyajı “Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu” layihəsini başlatmaq və prezident Donald Trampın barışdırdığı iki ölkə ilə ABŞ münasibətlərini gücləndirmək məqsədi daşıyır. İrəvan və Bakının müttəfiqi olan Rusiya “Tramp Marşrutu”na qoşulmağı müzakirə etməyə hazırdır, lakin Ermənistan indiyə qədər buna qarşı çıxıb.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Kommersant” yazıb.

Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd ounur:

ABŞ Dövlət Departamenti vitse-prezident J. D. Vens-in 9 fevralda başlayan iki qonşu Cənubi Qafqaz dövlətinə səfər proqramını və gündəliyini açıqlayıb.

Vens 2026-cı il Qış Olimpiya Oyunlarının açılış mərasimində ABŞ-nın təmsil etdiyi Milandan İrəvana uçmaq qərarına gəlib. ABŞ dövlət katibinin iqtisadi məsələlər üzrə müavini Ceykob Helberq ABŞ administrasiyasında ikinci şəxslə birlikdə regiona səfər edib.

Səfərdən bir neçə gün əvvəl amerikalı danışıqlar qrupu İrəvana eniş edib və "Armenia Marriott Hotel"in bütün mərtəbəsini kirayələyib.

Ermənistanın "Hraparak" qəzetinin məlumatına görə, bir neçə iclas otağında onları hazırlamaq üçün yalnız masalar və stullar qalıb, bütün digər mebellər çıxarılıb. Otel işçilərinin zallara girməsi qəti qadağan edilib.

ABŞ səfirliyi Ermənistanla Azərbaycan arasında "Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu" (TRIPP) adlandırılan dəhliz tikintisi layihəsi üçün potensial əraziləri araşdırmaq üçün böyük bir qrup amerikalı mütəxəssisin Ermənistana əvvəlcədən gəldiyini təsdiqləyib.

"ABŞ Dövlət Departamentinin Qlobal İnfrastruktur və İnvestisiya Tərəfdaşlığı adından çıxış edən Amerika mühəndislik və konsaltinq şirkəti AECOM-un nümayəndələri TRIPP layihəsinin ərazi tədqiqatlarına başlamaq üçün Ermənistana səfər ediblər", - deyə Amerika diplomatik missiyası bildirib.

Bəyanata görə, ekspertlərin vəzifəsinə dəmir yolu və digər infrastruktur üçün texniki-iqtisadi əsaslandırma və dizayn təkliflərinin hazırlanması daxildir.

Xüsusilə, Donald Tramp özü Vensin Qafqaz missiyasını ilk olaraq 24 yanvarda sosial media platforması “Truth Social”da açıqlayıb.

Ötən yay Vaşinqtonda imzaladıqları Bakı-İrəvan sülh müqaviləsinin şərtlərinə əməl etdiklərinə görə Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevə və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyana təşəkkür etdikdən sonra, Amerika lideri tezliklə "sülh səylərimizi davam etdirmək və Tramp Marşrutunun həyata keçirilməsini asanlaşdırmaq" üçün müavinini bölgəyə göndərəcəyinə söz verdi. Bundan əlavə, D. Tramp ABŞ-nın Ermənistanla dinc nüvə enerjisi əməkdaşlığı müqaviləsi, eləcə də Azərbaycana zirehli geyimlər və qayıqlar da daxil olmaqla yarımkeçiricilər və hərbi məhsulların tədarükü üçün müqavilələr bağlamağı planlaşdırdığını açıqlayıb.

Xatırladaq ki, 8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda prezident Trampla üçtərəfli görüşdən sonra Ermənistan və Azərbaycan liderləri Bakı ilə Yerevan arasında sülh yolu ilə həll və materik Azərbaycanla Naxçıvan arasında nəqliyyat əlaqəsinin yaradılması haqqında birgə bəyannamə imzaladılar. Məhz o zaman layihə "Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu" adlandırıldı.

"Tramp Marşrutu" layihəsinin həyata keçirilməsi materik Azərbaycan və onun eksklavı Naxçıvan arasında Ermənistan vasitəsilə nəqliyyat əlaqələrinin açılmasını nəzərdə tutur. Nikol Paşinyanın müqavilənin imzalanmasından dərhal sonra elan etdiyi kimi, marşrut neft və qaz boru kəmərlərinin, elektrik xətlərinin və internet kabellərinin, eləcə də İranla sərhəd dəmir yolu xətti boyunca İrəvan və Bakı arasında dəmir yolunun tikintisini əhatə edir.

Layihənin həyata keçirilməsində növbəti addım Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin 14 yanvarda Vaşinqtonla "Tramp Marşrutu" layihəsinin həyata keçirilməsi ilə bağlı çərçivə sazişini elan etməsi oldu.

Ermənistanın diplomatik bəyanatında TRIPP-nin inkişafına cavabdeh olacaq TRIPP İnkişaf Şirkətinin yaradılması elan edildi və inkişaf hüquqları ilkin olaraq 49 il müddətinə verildi. Ermənistan tərəfi ABŞ-a TRIPP İnkişaf Şirkətində 74 faiz pay təklif etmək və 26 faiz payı saxlamaq öhdəliyini götürüb. Əməkdaşlığın daha 50 il uzadılması və Ermənistan hökumətinin əlavə mülkiyyət hüququ alması və bununla da onun payının 49 faizə çatdırılması gözlənilir.

Cənubi Qafqazda Vensin turundan sonra praktiki fəaliyyətə başlayacaq "Tramp Marşrutu" layihəsinin işə salınması, Rusiyanın qoşulub-qoşulmaması və hansı şərtlər altında qoşula biləcəyi məsələsi ətrafında yeni intriqa yaradır.

"Rusiya Ermənistan-Amerika "Tramp Marşrutu" layihəsi ətrafındakı hadisələri diqqətlə izləyir. Rusiya ilə Ermənistan arasında Ermənistan Respublikasında dəmir yolu sektorunun saxlanılması və inkişafı sahəsində çox sıx əməkdaşlıq nəzərə alınmaqla, biz bu təşəbbüsə qoşulma ehtimalını müzakirə etməyə hazırıq", - Rusiyanın Ermənistandakı səfiri Sergey Kopırkin ötən həftənin sonlarında "Rossiya 24" televiziya kanalına müsahibəsində bildirib.

Rusiyalı diplomatın sözlərinə görə, konkret detallar hələ yeni ortaya çıxmağa başlayır və buna görə də onun işə salınması üçün müəyyən vaxt lazım olacaq.

Vaşinqtonun təşviq etdiyi regional inteqrasiya layihəsi ilə bağlı vəziyyəti 30 yanvarda şərh edən Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Mariya Zaxarova da Rusiyanın "Rusiya Dəmir Yollarının" unikal təcrübəsini nəzərə almaqla "Tramp Marşrutu"na qoşulmaq üçün mümkün variantları araşdırmağa hazır olduğunu bildirib.

Moskvaya qarşı açıqlamalarının ümumilikdə barışdırıcı tonuna baxmayaraq, 5-6 fevral tarixlərində Moskvaya səfər edən Ermənistan Parlamentinin sədri Alen Simonyan açıq şəkildə bildirib ki, Yerevan Rusiyanın "Tramp Marşrutu"nda iştirakını nəzərdən keçirmir.

Simonyan factor.am-a verdiyi müsahibədə Yerevanın Rusiyanın layihədə iştirakını müzakirə etməyi planlaşdırıb-planlaşdırmadığı ilə bağlı suala cavabında bildirib: "Mən belə açıqlamalar verə bilmərəm".

"TRIPP, ilk növbədə, erməni-amerikan təşkilatıdır. Əgər belə bir marşrut və ya yolun açılmasından danışırıqsa, mənim fikrimcə, bu, ayrıca bir təşəbbüs olmalıdır. Lakin TRIPP çərçivəsində mən bunu absurd hesab edirəm, çünki bu, layihənin işləməməsi üçün mümkün olan hər şeyi etmək demək olardı", - deyə Ermənistan Parlamentinin sədri qeyd edib.

Y. QACAR