WUF13: Birinci günün analitik mənzərəsi

Bakıda keçirilən Dünya Urbanizasiya Forumunun 13-cü sessiyasının ilk günü həm təşkilati miqyas, həm siyasi mesajlar, həm də urbanizasiya gündəliyinin gələcəyi baxımından diqqət mərkəzində oldu.

Dünyanın müxtəlif ölkələrindən minlərlə iştirakçını bir araya gətirən forum yalnız şəhərsalma üzrə texniki müzakirələrlə məhdudlaşmadı, eyni zamanda Azərbaycanın beynəlxalq platformalarda artan rolunu nümayiş etdirən mühüm hadisəyə çevrildi.

Bakı niyə diqqət mərkəzinə çevrildi?

Son illər beynəlxalq tədbirlərin keçirildiyi əsas regional mərkəzlərdən birinə çevrilən Baku bu dəfə urbanizasiya və davamlı şəhər inkişafı mövzusunda qlobal diskussiyalara ev sahibliyi etdi. Forumun ilk günü göstərdi ki, tədbirin Bakıda keçirilməsi təsadüfi seçim deyil.

Bir neçə mühüm faktor ön plana çıxdı:

1) Azərbaycanın “yaşıl inkişaf” və “ağıllı şəhər” strategiyasını beynəlxalq auditoriyaya təqdim etmək istəyi;

2) Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən yeni şəhər konsepsiyalarının nümayişi;

3) COP29 sonrası dövrdə ölkənin davamlı inkişaf gündəliyində aktiv mövqeyini qorumağa çalışması;

4) Şəhərsalma siyasətinin geosiyasi və iqtisadi transformasiya ilə əlaqələndirilməsi.

Forumun ilk günündə çıxış edən beynəlxalq nümayəndələr dəfələrlə şəhərlərin artıq yalnız yaşayış məkanları deyil, iqtisadi təhlükəsizlik, iqlim siyasəti və sosial sabitliyin əsas platformasına çevrildiyini vurğuladılar.

İlk günün əsas mesajı: “Şəhərlər gələcəyin siyasi güc mərkəzidir”

Tədbirin açılış sessiyalarında urbanizasiya artıq sırf memarlıq və infrastruktur məsələsi kimi yox, təhlükəsizlik və iqtisadiyyatla birbaşa bağlı strateji məsələ kimi təqdim olundu.

Əsas müzakirə xəttini aşağıdakı istiqamətlər təşkil etdi:

1. İqlim dəyişikliyi və şəhərlərin dayanıqlılığı

Birinci gündə ən çox səsləndirilən ifadələrdən biri “resilient cities” – dayanıqlı şəhərlər anlayışı oldu. İştirakçılar bildirdilər ki, yaxın onilliklərdə şəhərlərdə temperatur böhranı daha da dərinləşəcək,  su və enerji resurslarının idarə olunması əsas çağırış olacaq, urbanizasiya sürətləndikcə sosial bərabərsizlik də artır.

Bu baxımdan forum yalnız nəzəri platforma yox, hökumətlər üçün yeni idarəetmə modellərinin müzakirə olunduğu praktik mərkəz funksiyası daşıdı.

2. “Ağıllı şəhər” anlayışının dəyişməsi

Əvvəlki illərdə “smart city” daha çox texnologiya ilə əlaqələndirilirdisə, WUF13-ün ilk günü göstərdi ki, artıq əsas vurğu insan yönümlü şəhərlərə edilir.

Ekspertlər qeyd etdilər ki rəqəmsal texnologiyalar sosial inteqrasiyanı gücləndirməlidir, şəhər nəqliyyatı yalnız sürət deyil, əlçatanlıq prinsipi üzərində qurulmalıdır,  yaşıl zonalar şəhərlərin “lüks elementi” yox, həyati infrastrukturu hesab olunur.

Azərbaycanın təqdim etdiyi model nə ilə fərqləndi?

Forum çərçivəsində Azərbaycan tərəfi əsasən azad edilmiş ərazilərdə qurulan yeni yaşayış məntəqələri və “ağıllı kənd/şəhər” layihələrini ön plana çıxardı.

Bu təqdimatlar iki istiqamətdə diqqət çəkdi:

İnfrastrukturun sıfırdan qurulması

Müharibədən sonra dağıdılmış ərazilərin tamamilə yeni urbanistik model üzrə yenidən planlaşdırılması xarici nümayəndələrin marağına səbəb oldu. Burada xüsusilə enerji effektivliyi, alternativ enerji istifadəsi, rəqəmsal idarəetmə sistemləri və ekoloji balansın qorunması kimi elementlər vurğulandı.

Siyasi mesaj elementi

Forumun ilk günündə hiss olunan əsas məqamlardan biri də urbanizasiya mövzusunun siyasi kommunikasiya vasitəsinə çevrilməsi idi. Azərbaycan beynəlxalq auditoriyaya göstərməyə çalışdı ki, regionda post-münaqişə bərpası artıq yeni şəhər konsepsiyası üzərində qurulur.

Təşkilati baxımdan ilk gün necə keçdi?

İlk gün logistika və təşkilati baxımdan ümumilikdə yüksək səviyyədə qiymətləndirildi. Xüsusilə iştirakçıların qeydiyyat sistemi,  nəqliyyat koordinasiyası, könüllülərin fəaliyyəti, təhlükəsizlik tədbirləri, rəqəmsal yönləndirmə xidmətlərimüsbət qarşılandı.

WUF13 Bakıya nə qazandıra bilər?

Forumun ilk günü artıq göstərdi ki, tədbir yalnız bir neçə günlük beynəlxalq görüş deyil. Onun uzunmüddətli nəticələri ola bilər.

Minlərlə xarici qonağın Bakıya gəlməsi hotel sektoruna, restoran biznesinə, nəqliyyat xidmətlərinə, şəhər iqtisadiyyatına ciddi hərəkətlilik gətirib.

Azərbaycan son illərdə Formula 1, COP29, beynəlxalq siyasi sammitlər, idman tədbirləri kimi platformalar vasitəsilə özünü regional tədbir mərkəzi kimi təqdim edir. WUF13 bu xəttin şəhərsalma və urbanizasiya istiqamətində davamı hesab olunur.

Yeni əməkdaşlıqlar

Forum çərçivəsində şəhər texnologiyaları, yaşıl enerji, tikinti, rəqəmsal idarəetmə, nəqliyyat planlaması sahələrində yeni tərəfdaşlıqların formalaşacağı gözlənilir.

Birinci günün əsas nəticəsi nə oldu?

WUF13-ün ilk günü göstərdi ki, gələcəyin əsas rəqabəti artıq ölkələr arasında deyil, şəhərlər arasında gedir. Şəhərlər investisiya, insan kapitalı,texnologiya, ekoloji dayanıqlılıq uğrunda yarışır.

Bakı isə bu forum vasitəsilə özünü yalnız regional paytaxt kimi deyil, qlobal urbanizasiya müzakirələrinin iştirakçısı kimi təqdim etməyə çalışdı.

İlk günün ümumi mənzərəsi onu göstərir ki, forumun əsas diqqət mərkəzi təkcə memarlıq və tikinti deyil. Burada söhbət gələcəyin necə idarə olunacağından, insanların hansı şəhərlərdə yaşayacağından və urbanizasiyanın siyasi-iqtisadi balansı necə dəyişəcəyindən gedir.

WUF13-ün növbəti günlərində isə əsas diqqətin konkret layihələrə, maliyyələşmə mexanizmlərinə və şəhərlərin iqlim böhranına uyğunlaşma modellərinə yönələcəyi gözlənilir.

Əli Hüseynov,
Bakıvaxtı.az.