Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

Xəzərlə bağlı 200 illik sirr açılır Ekoloq xəbərdarlıq etdi

Xəzərlə bağlı 200 illik sirr açılır Ekoloq xəbərdarlıq etdi

GlobalInfo saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

2022-ci ildən 2023-cü ilə qədər olan dövrdə Xəzər dənizində suyun səviyyəsi 29 santimetr azalıb. Mütəxəssislər bu təhlükəli dinamikanın əsas səbəbləri kimi qlobal temperaturun yüksəlməsini, istixana qazlarının artımını və dəniz səthindən suyun sürətli buxarlanmasını göstərirlər.

Xəzərdə suyun bu templə azalması davam etsə, bölgəni və ölkəni hansı risklər gözləyir? Xəzərlə bağlı dəqiq proqnoz vermək mümkündürmü?

Globalinfo.az-a danışan ekoloq, professor Çingiz İsmayılov bildirib ki, Xəzər dənizinin səviyyəsi daim tərəddüd edir – gah qalxır, gah da düşür. Onun sözlərinə görə, bu proses təxminən 35-40 illik dövrlərlə təkrarlanır:

“Məsələn, 1977, 1980 və 1992-ci illərdə dəniz səviyyəsi qalxdı. İndi isə enmə dövrüdür, lakin gələcəkdə yenidən artım müşahidə olunacaq. 1829-cu ildən bəri, yəni 200 ildən çoxdur ki, müşahidələr aparılır”.

Professor bildirir ki, bu enmənin daha kəskin müşahidə olunmasının səbəbi bir neçə amilin eyni vaxtda təsir etməsidir:

“Səviyyə dəyişiklikləri bilavasitə Günəş fəallığı ilə əlaqəlidir. Günəşin 11, 30, 90, hətta 120 illik dövrləri var və bu dövrlərdə fəallıq dəyişir. Bununla yanaşı, atmosferdə karbon və metan qazlarının artması, əhali sayının çoxalması, sənaye və kənd təsərrüfatı fəaliyyətlərinin genişlənməsi – bütün bunlar əlavə təsiredici faktorlardır. Əhalinin artması suya olan tələbatı da artırır, bu isə su ehtiyatlarının azalmasına gətirib çıxarır”.

Çingiz İsmayılov hesab edir ki, hazırda bir neçə amilin eyni vaxtda təsiri səbəbindən səviyyənin enməsi daha sürətli baş verir ki, bu, müvəqqəti haldır:

“Bu proses 200 illik müşahidələr fonunda təbiidir. Böyük ehtimalla, yaxın illərdə səviyyə azalması davam edəcək. Lakin sonra yenidən artım müşahidə olunacaq. Yəni bu dəyişiklik fövqəladə hadisə deyil. Sadəcə, hazırda daha intensiv şəkildə özünü göstərir”.

Çingiz İsmayılov

Həmçinin oxuyun:

Xəzər geri çəkilir, çəkilməsi daha da aktivləşib – VİDEO

Mütəxəssis Xəzərin su balansında Volqa çayının böyük rol oynadığını da vurğulayıb:

“Dənizə daxil olan suların 80 faizi məhz Volqa vasitəsilə təmin olunur. Volqa hövzəsi Rusiyanın Avropa hissəsində yerləşir. Bu ərazilərdə əhali sıxlığı, sənaye və kənd təsərrüfatı sahələri artır.

Suvarma üçün istifadə edilən su həcmi böyüyür, bu isə çaya axan su miqdarını azaldır. Nəticədə dənizə gələn su azalır, buxarlanma isə artır. Bu da ümumi su balansına mənfi təsir edir”.

Ekoloqun sözlərinə görə, Xəzərdəki səviyyə dəyişmələri sahilyanı ərazilərdə ciddi nəticələrə səbəb olur:

“Ən çox təsirlənən ərazilər Qazaxıstan və Rusiyanın şimal sahilləridir. Xəzər dənizi şimaldan cənuba doğru dərinləşir. Şimal hissəsində orta dərinlik 15-20 metr, bəzi yerlərdə isə cəmi 3-5 metrdir.

Bu səbəbdən də suyun səviyyəsi azalanda ilk olaraq həmin ərazilər təsirlənir. Azərbaycanda isə bu, sahilyanı təsərrüfatlara – balıqçılıq, turizm, nəqliyyat və xüsusilə neft sənayesinə təsir edir”.

Müsahib Xəzərin strateji əhəmiyyət daşıyan Ələt limanının da bu prosesdən zərər gördüyünü qeyd edib:

“Dəniz səviyyəsi düşdüyündən artıq gəmilər 100 faiz dolu yüklənmir. Gəminin sahildə batmaması üçün yüklər yalnız 70-80 faiz həcmdə daşınır. Bu da daşımaların səmərəliliyini azaldır”.

Çingiz İsmayılov sonda bəzi tədqiqatçıların səsləndirdiyi “8-15, hətta 20 metr enmə ola bilər” kimi proqnozlara da münasibət bildirib:

“Bunlar şişirdilmiş yanaşmadır. Çünki 200 illik müşahidələrdə belə bir kəskin enmə qeydə alınmayıb. Bu cür ssenari yalnız ciddi təbii fəlakət zamanı mümkündür. İnanmıram ki, bu qədər kəskin düşmə baş versin. Yəqin ki, hər il 20-30 sm enmə müşahidə olunacaq və bir neçə ildən sonra bu proses dayanıqlılıq qazanacaq – yenidən səviyyənin artımı başlayacaq”.

Zaira Akifqızı
Globalinfo.az

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:160
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 23 İyul 2025 19:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see331

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see312

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see308

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see289

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see285

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see282

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see275

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see265

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see258

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see249

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see241

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see237

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see236

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see229

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see224

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see215

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see210

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see210

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see207

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see202
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri