Icma.az
close
up
RU
Menu

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

Xəzərlə bağlı 200 illik sirr açılır Ekoloq xəbərdarlıq etdi

Xəzərlə bağlı 200 illik sirr açılır Ekoloq xəbərdarlıq etdi

GlobalInfo saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

2022-ci ildən 2023-cü ilə qədər olan dövrdə Xəzər dənizində suyun səviyyəsi 29 santimetr azalıb. Mütəxəssislər bu təhlükəli dinamikanın əsas səbəbləri kimi qlobal temperaturun yüksəlməsini, istixana qazlarının artımını və dəniz səthindən suyun sürətli buxarlanmasını göstərirlər.

Xəzərdə suyun bu templə azalması davam etsə, bölgəni və ölkəni hansı risklər gözləyir? Xəzərlə bağlı dəqiq proqnoz vermək mümkündürmü?

Globalinfo.az-a danışan ekoloq, professor Çingiz İsmayılov bildirib ki, Xəzər dənizinin səviyyəsi daim tərəddüd edir – gah qalxır, gah da düşür. Onun sözlərinə görə, bu proses təxminən 35-40 illik dövrlərlə təkrarlanır:

“Məsələn, 1977, 1980 və 1992-ci illərdə dəniz səviyyəsi qalxdı. İndi isə enmə dövrüdür, lakin gələcəkdə yenidən artım müşahidə olunacaq. 1829-cu ildən bəri, yəni 200 ildən çoxdur ki, müşahidələr aparılır”.

Professor bildirir ki, bu enmənin daha kəskin müşahidə olunmasının səbəbi bir neçə amilin eyni vaxtda təsir etməsidir:

“Səviyyə dəyişiklikləri bilavasitə Günəş fəallığı ilə əlaqəlidir. Günəşin 11, 30, 90, hətta 120 illik dövrləri var və bu dövrlərdə fəallıq dəyişir. Bununla yanaşı, atmosferdə karbon və metan qazlarının artması, əhali sayının çoxalması, sənaye və kənd təsərrüfatı fəaliyyətlərinin genişlənməsi – bütün bunlar əlavə təsiredici faktorlardır. Əhalinin artması suya olan tələbatı da artırır, bu isə su ehtiyatlarının azalmasına gətirib çıxarır”.

Çingiz İsmayılov hesab edir ki, hazırda bir neçə amilin eyni vaxtda təsiri səbəbindən səviyyənin enməsi daha sürətli baş verir ki, bu, müvəqqəti haldır:

“Bu proses 200 illik müşahidələr fonunda təbiidir. Böyük ehtimalla, yaxın illərdə səviyyə azalması davam edəcək. Lakin sonra yenidən artım müşahidə olunacaq. Yəni bu dəyişiklik fövqəladə hadisə deyil. Sadəcə, hazırda daha intensiv şəkildə özünü göstərir”.

Çingiz İsmayılov

Həmçinin oxuyun:

Xəzər geri çəkilir, çəkilməsi daha da aktivləşib – VİDEO

Mütəxəssis Xəzərin su balansında Volqa çayının böyük rol oynadığını da vurğulayıb:

“Dənizə daxil olan suların 80 faizi məhz Volqa vasitəsilə təmin olunur. Volqa hövzəsi Rusiyanın Avropa hissəsində yerləşir. Bu ərazilərdə əhali sıxlığı, sənaye və kənd təsərrüfatı sahələri artır.

Suvarma üçün istifadə edilən su həcmi böyüyür, bu isə çaya axan su miqdarını azaldır. Nəticədə dənizə gələn su azalır, buxarlanma isə artır. Bu da ümumi su balansına mənfi təsir edir”.

Ekoloqun sözlərinə görə, Xəzərdəki səviyyə dəyişmələri sahilyanı ərazilərdə ciddi nəticələrə səbəb olur:

“Ən çox təsirlənən ərazilər Qazaxıstan və Rusiyanın şimal sahilləridir. Xəzər dənizi şimaldan cənuba doğru dərinləşir. Şimal hissəsində orta dərinlik 15-20 metr, bəzi yerlərdə isə cəmi 3-5 metrdir.

Bu səbəbdən də suyun səviyyəsi azalanda ilk olaraq həmin ərazilər təsirlənir. Azərbaycanda isə bu, sahilyanı təsərrüfatlara – balıqçılıq, turizm, nəqliyyat və xüsusilə neft sənayesinə təsir edir”.

Müsahib Xəzərin strateji əhəmiyyət daşıyan Ələt limanının da bu prosesdən zərər gördüyünü qeyd edib:

“Dəniz səviyyəsi düşdüyündən artıq gəmilər 100 faiz dolu yüklənmir. Gəminin sahildə batmaması üçün yüklər yalnız 70-80 faiz həcmdə daşınır. Bu da daşımaların səmərəliliyini azaldır”.

Çingiz İsmayılov sonda bəzi tədqiqatçıların səsləndirdiyi “8-15, hətta 20 metr enmə ola bilər” kimi proqnozlara da münasibət bildirib:

“Bunlar şişirdilmiş yanaşmadır. Çünki 200 illik müşahidələrdə belə bir kəskin enmə qeydə alınmayıb. Bu cür ssenari yalnız ciddi təbii fəlakət zamanı mümkündür. İnanmıram ki, bu qədər kəskin düşmə baş versin. Yəqin ki, hər il 20-30 sm enmə müşahidə olunacaq və bir neçə ildən sonra bu proses dayanıqlılıq qazanacaq – yenidən səviyyənin artımı başlayacaq”.

Zaira Akifqızı
Globalinfo.az

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:162
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 23 İyul 2025 19:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see346

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see318

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see278

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see268

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see266

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see257

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see254

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see251

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see247

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see243

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see238

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see236

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see231

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see227

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see226

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see222

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see221

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see214

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see213

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see212
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri