Ya güzəşt və yeni seçkilər, ya da...

Kaxa Qoqolaşvili: “Yeganə çıxış yolu yeni parlament seçkilərinin təyin edilməsidir”

Yeqor Kuroptev: “Ölkənin yarısı hakimiyyətə heç vaxt etibar etməyəcək, amma...”

Son bir neçə gündə Gürcüstanda siyasi vəziyyət bir çox müşahidəçilər üçün gözlənilmədən gərginləşib. İlk baxışdan elə görünürdü ki, parlament seçkilərindən bir müddət sonra xalqın etiraz əhval-ruhiyyəsi azalmağa başlayıb.

Göründüyü kimi, xalqın səbr kasasını daşıran son damla Baş nazir İrakli Kobaxidzenin “Gürcü Arzusu” Partiyasının (GA) 2028-ci ilə qədər Avropa İttifaqına (Aİ) inteqrasiya prosesinin dondurulması barədə bəyanatı oldu. Və bu açıqlama cəmi bir il əvvəl Gürcüstanın Aİ üzvlüyünə rəsmi namizəd statusu almasına baxmayaraq verildi.

Kütləvi etirazlar Tbilisidə başlayıb, etirazçıların əksəriyyətini gənclər təşkil edir. Aydındır ki, Avropaya gedən yoldan imtina kimi hadisələrin belə dönüşü ilə razılaşmağa ən az hazır olmayan ölkə sakinlərinin bu hissəsi idi.

Cümə axşamı gecə minlərlə nümayişçinin küçələrə çıxması və polis tərəfindən su şırnaqları və gözyaşardıcı qazdan istifadə edərək dağıdılmasından sonra onlarla nümayişçi polislə toqquşmalarda həbs edilib. Şənbə günü axşam Tbilisinin Rustaveli prospektini və ətraf küçələri bağlayan etirazçılar geri qayıdıblar. Polis həmçinin etirazçıları Rustaveli prospektindən uzaqlaşdırmaq üçün media nümayəndələrinə qarşı da su şırnaqları tətbiq edib. Etirazların dağıdılması beynəlxalq qınağa səbəb olub.

Bu günlərdə baş verənləri necə qiymətləndirmək olar? Gələcək inkişafın ən çox ehtimal olunan ssenariləri hansılardır? Bir çox nazirliklərin rəsmiləri və Gürcüstanın diplomatik korpusunun əhəmiyyətli bir hissəsinin etirazçılarla həmrəylik nümayiş etdirməsini də nəzərə alsaq, bundan sonra nələr baş verəcək?

AYNA mövzunu tanınmış əcnəbi ekspertlərlə müzakirə edib.

Gürcüstanlı politoloq, Rondeli Fondunun Avropa Araşdırmaları Mərkəzinin (GFSIS) direktoru Kaxa Qoqolaşvili:

“Gürcüstanda indiyədək əsasən Tbilisi və bir neçə başqa şəhəri əhatə edən etiraz aksiyaları hazırda, demək olar ki, bütün bölgələrə yayılıb. Həqiqətən də, yeni etiraz dalğasının yaranmasına səbəb İrakli Kobaxidzenin hökumətin Aİ-yə inteqrasiya prosesini 2028-ci ilə qədər donduracağına dair bəyanatları oldu.

Əslində bu, GA-nun hakimiyyətdə olduğu müddətdə inteqrasiyadan praktiki olaraq həmişəlik imtina etmək deməkdir ki, bu da Gürcüstan Konstitusiyasının 78-ci maddəsinin birbaşa pozulması deməkdir. Bu maddədə deyilir ki, Gürcüstan hakimiyyəti və bütün dövlət qurumları ölkənin Avropa və Avro-Atlantik strukturlara qoşulması üçün əlindən gələni etməlidir.

Bundan əlavə, Prezident və müxalifət qüvvələri hesab edirlər ki, parlament seçkilərinin nəticələrinin qeyri-legitim olması ilə bağlı Prezidentin şikayətinə Konstitusiya Məhkəməsi hələ də rəy vermədiyi bir vaxtda parlamentin iclas keçirib öz səlahiyyətlərini elan etmək hüququ yox idi. Dövlət qurumlarının, Xarici İşlər Nazirliyinin, Müdafiə Nazirliyinin, Təhsil Nazirliyinin və digərlərinin çoxsaylı nümayəndələri bəyanatlarla çıxış etdilər - onlar özləri parçalandılar və mövcud hakimiyyətin siyasətinə etiraz etdilər. Hər gecə baş verən aktiv etirazlar və nümayişlərin qəddarcasına dağıdılması fonunda böhrandan yeganə çıxış yolu yeni parlament seçkilərinin təyin edilməsində görünür”.

Rusiyalı siyasi ekspert Yeqor Kuroptev:

“Gürcüstan hakimiyyəti Gürcüstan xalqının əksəriyyətinin seçdiyi və ölkə konstitusiyasında təsbit olunmuş avrointeqrasiya yolundan kənara çıxmaq cəhdinə hətta bəyanat səviyyəsində belə, Qərbin reaksiyasının miqyasını açıq-aydın qiymətləndirmədi. Baş nazir Kobaxidzenin bəyanatlarına əsasən, ABŞ-ın yeni administrasiyası ilə bağlı müəyyən “stavka” var, lakin bu, yanlış bir “Stavka”dır, çünki Tramp administrasiyası öz işinə aydın şəkildə bütün problemləri həll etmək üçün tez və mümkün qədər effektiv addımlarla başlamağı planlaşdırır.

Mümkün problemlər - Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəni mümkün qədər ədalətli həll etmək səylərindən başlayaraq bütün paralel proseslərə son qoymaq. Bu, İvanişvili rejiminə də şamil ediləcək - əgər hakim partiya indi tez bir zamanda bir neçə addım geri çəkilib, Gürcüstan cəmiyyətinə və Qərbə onlarla dialoqun hələ də mümkün olduğunu sübut etməsə.

Gürcüstanda təbii ki, ölkənin yarısı hakimiyyətə heç vaxt etibar etməyəcək, amma hakimiyyət açıq şəkildə cəhd edəcək. Düşünürəm ki, Kobaxidzenin bəyanatı ona əsaslanıb ki, Qərb Gürcüstanda demokratik hakimiyyət mövcud olana qədər üzvlük və maliyyə yardımından imtina edəcək. Onlar hekayəni dəyişmək istəyirdilər. Amma sonda o qədər həddlərini aşdılar ki, indi mənim gördüyüm əsas ssenari ən azı “Xarici agentlər haqqında” qanunun ləğvi və müxalifət və Qərblə dialoqdur. Orta variant həm də Baş nazirin istefasıdır.

Maksimum hədəf yeni seçkilərdir. Lakin hazırda bu variant ən az real görünür, baxmayaraq ki, hər şey Gürcüstan xalqından asılıdır və bu dəfə öz müstəqilliyini sona qədər müdafiə etməyə hazırdır. Hakimiyyət hamını “müddətinin bitmədiyinə” inandırmaq üçün çoxlu kompromislərə getməli olacaq”.