Yaşlı insanlar təhlükə altındadır

Dünya əhalisi sürətlə qocalır. 2023-cü ildə dünyada 1,1 milyard insan 60 və ya daha yuxarı yaşda idisə, bu rəqəmin 2050-ci ilə qədər təxminən ikiqat artaraq 2,1 milyarda çatacağı proqnozlaşdırılır ki, bu da qlobal miqyasda hər beş nəfərdən birini təşkil edir. 2060-cı illərin sonlarına qədər 60 və daha yuxarı yaşda olan insanların sayı 2,5 milyarda çatacaq və bu rəqəm dünyada 18 yaşdan kiçiklərin sayını keçəcək. 80 yaş və yuxarı insanların sayının 2023-2060-cı illər arasında üç dəfədən çox artaraq 545 milyona çatacağı gözlənilir.

Dünya miqyasında yaşlı insanların əksəriyyətinin fiziki sağlamlığı yaxşı olsa da, bir çoxları depressiya və psixoloji sağlamlıq problemləri yaşayırlar. Bir çox yaşlı insan həmçinin hərəkətliliyin azalması, xroniki ağrı, zəiflik, demans və ya digər sağlamlıq problemləri ilə qarşılaşır ki, bunun üçün uzunmüddətli qayğıya ehtiyac duyurlar.

Dünyada 70 və daha yuxarı yaşda olan yetkin insanların təxminən 14,1%-i ruhi xəstəliyə sahibdir. Qlobal Sağlamlıq Qiymətləndirmələrinə (GHE) 2021 görə, bu vəziyyətlər 70 yaş və daha yuxarı yaşlı insanlar arasında əlilliyə səbəb olan vəziyyətlərin 6,8%-ni təşkil edir. Yaşlı insanlar üçün ən çox yayılmış ruhi sağlamlıq vəziyyəti depressiyadır. GHE göstərir ki, qlobal miqyasda intihardan ölüm hallarının təxminən altıda biri (16,6%) 70 və daha yuxarı yaşda olan insanlar arasında baş verir. Xüsusilə pandemiyadan sonrakı illərdə yaşlı insanlar arasında təcrid və az sosiallaşmaq səbəbi ilə intihar halları çoxaldı.

Yaşlı insanlar daha çox yaxınlarının ölümü, sosial izolyasiya, təqaüdə çıxdıqda məqsəd və məram hissinin azalması kimi mənfi vəziyyətlərdə də depressiyaya düşə bilirlər. Cəmiyyətə çoxsaylı töhfələrinə baxmayaraq, bir çox yaşlı insanlar iş yerindəki ixtisarlar zamanı asanlıqla işdən çıxarılmalarını təbii olaraq qəbul edə bilmirlər və bu ayrı-seçkilik onların psixologiyalarında dərin iz qoyur. Yaşlı insanlara qarşı zorakılıq da eyni dərəcədə təsir edir, bu da hər hansı bir fiziki, şifahi, psixoloji, cinsi və ya maliyyə zorakılığı, eləcə də laqeydliyi əhatə edir. Bir çox yaşlı insan da öz həyat yoldaşının könüllü baxıcısıdır ki, alzeymer, demans kimi xəstəliklər yalnız insanın özünü yox, həm də onunla eyni evdə yaşayan insanların psixologiyasına təsir edir. Bəzi yaşlı insanlar da ağır həyat şəraiti, təqaüd ala bilməmək, zəif fiziki sağlamlıq və ya ünsiyyətsizlik səbəbindən depressiya riski altındadırlar.

Lalə Mehralı