Yaxın Şərqdə növbəti güclər toqquşması ehtimalı

İyun ayında 12 günlük İran İsrail müharibəsi zamanı Tel Əviv qarşı tərəfin nüvə silahı istehsalı üçün lazım olan zəruri obyektləri hava zərbələri ilə vuraraq bu prosesi bir xeyli yubandırdı və növbəti müharibəyə qədər vaxt imkanı qazandı.

İyun ayında olan müharibə bir neçə faktı sübut etdi və reallığı ortaya qoydu :

Birincisi, İsrail təkbaşına İranla müharibə aparmağın çətin olduğunu və nəticəsinin yaşayış infrastrukturu və şəhərlər üçün dağıdıcı ola biləcəyini anladığı üçün savaşı davam etdirmədi

İkincisi, ABŞ nin başı Ukrayna məsələsinə qarışdığından və hərbi potensialının və silah istehsalı, hərbi maliyyə əməliyyatları və yardımlarının əsasən bu yöndə istiqamətləndiyi üçün ikinci münaqişə mənbəyi Vaşinqton üçün iqtisadi böhrana və böyük əsgər itkisinə səbəb ola bilər deyə Tramp İranla danışıqlar apararaq sülhə nail oldu yaxud da “vaxt qazandı”

Beləcə, ABŞ bu müharibəyə hazır olmadığını, ilk olaraq Ukrayna müharibəsində NATO üçün maksimum üstünlüklər əldə edib, Ölkəni faktiki protektoratına qatmaq planında olduğunu göstərdi.

Əgər həm Rusiyaya qarşı Ukrayna və həm İrana qarşı İsrail ilə ABŞ savaşda faktiki iştirak etsə, nəticəsi ciddi olacaq iqtisadi və sosial böhranla, daxili narazı kütlənin etirazları ilə üzləşə bilər.

Hazırda Ukraynanın təsir dairələrinə bölünməsi prosesi gedir.

Nəticə isə ABŞ və Şimali Atlantika təşkilatının Qərbi Ukraynada möhkəmlənməsi olacaq.

Bu həm də İranla İsrail arasında müharibə olarsa Rusiyanın daxilindən cənub müttəfiqinə gedəcək hərbi yüklərin və həmin silahlar və texnikaların daşınmasında lazım olan dəmiryol və nəqliyyat keçidlərinin yaxından nəzarət altına düşməsinə səbəb olacaq.

3 il 6 aydır davam edən müharibə hansı ki, 1945 ci ildən sonra Rusiya və Avropa tarixində rast gəlinən ən uzun müddətli hərbi əməliyyatlar kimi tarixə düşüb.

Rusiyanın hərbi cəhətdən zəiflədiyi, iqtisadi sanksiyaların daxili bazarı milyardlarla dollar zərərə uğradığı sirr deyil.

İran da hazırda 2023 7 oktyabr Həmas İsrail müharibəsindən sonra Yaxın Şərqdə tərəfdaşlarının çoxunu itirib.

Livanda və Suriyada yerləşən Hizbullah qruplaşmasının mövqelərinin vurulması ilə zəif salınmaları, Yəməndə Husilərin blokadaya alınması, İraq və Ərəbistan yarımadasında fəaliyyət göstərən ABŞ hərbi bazaları Tehranın faktiki cənub və qərb sərhədlərində sıxışdırılma prosesində olduğunu göstərir.

İsrail hazırda əsas diqqəti Qəzzaya yönəldib. Çünki, burada hələ də Həmasın qüvvələri qalmaqdadır və Tehranla münaqişə zamanı onlar silahlı hücumlara başlaya, ölkənin daxili şəhərlərində müxtəlif hərbi əməliyyatlar apara, hava zərbələri təşkil edə bilərlər.

Bu kiçik anklavdan yüzminlərlə insanın deportasiya edilməsini İsrail həm də bu üzdən istəyir.

Tel Əviv, bununla cənub sərhədlərinin nəzarətini gücləndirmək, İrana yardım edəcək qüvvələri uzaqlaşdırmaq istəyir.

12 günlük müharibə ilə İsrail ilkin olaraq İranın nüvə və uran zənginləşdirmə prosesini çökdürdü və yaxın müddətdə hazır ola biləcək bu silahların istehsalını uzun müddətə ləngitmiş oldu.

Və beləliklə, Tehranın müttəfiqi Moskva Ukrayna müharibəsindən sonra zəif halda daxili məsələlərinə başı qarışarkən və böhran içində olarkən Tel Əviv Vaşinqton koalisiyası asanlıqla hərbi əməliyyatlara başlaya ikinci rəqibin məsələyə qarışmaması ilə az itkilərlə savaş aparacaqlar.

Hazırda İran da savaşa maraqlı deyil çünki, xarici məsələlərdən əlavə daxili böhran da bu ölkədə əsas müzakirə mövzusudur.

Etnik qrupların azadlıq hərəkatları, dünyəvi dövlət istəyən əhalinin müəyyən hissəsi savaş baş verərsə fəallaşa, mübarizə dəstələri yarada, müxtəlif aksiyalar təşkil edə bilər.

Ən çox fəal azadlıq istəyən və milli hərəkatlar təşkil edən etnik qruplara hazırda Güney Azərbaycanda Azərbaycan Türklərini, Sistan və Bəlucistanda Bəlucları nümunə göstərmək olar.

30 milyonluq Azərbaycan Türkləri və milyonlarla Bəluc və digər etnosların milli hürriyyət mübarizəsinə başlaması isə İranı parçalanmağa gətirə bilər deyə Tehran sülh tərəfdarı olmağa çalışır.

Azərbaycan Ermənistan arasında Sülh sazişinin paraflanması Vaşinqtonda aparılarkən və Zəngəzurda ABŞ qüvvələrinin yerləşə biləcəyini bilərkən Tehran Ölkəmizə qarşı müxtəlif ritorik bətənatlarla çıxışı edərək, dəhlizə Vaşinqtonun da nəzarət edə bilmə haqqı qazandığına mənfi münasibət sərgiləmiş, Bakını İranın “blokadaya” alınmasında günahlandırmışdı.

Halbuki, Azərbaycan neytral mövqe nümayiş etdirən, siyasi bloklara üzv olmayan və qonşuları ilə sülh şəraitində yaşamaq istəyən ölkədir.

Müəllif: İsmayılov İsa