Yazıçılar niyə Qarabağ müharibəsindən roman yazmır? Orxan Saffari yazır...

Qarabağ müharibəsindən sonra ədəbiyyata aid olsa da, daha çox siyasi cameədə yazıçılara qarşı bir irad var:

“Yazıçılar müharibədən roman yazmır!”

Yaxud, “Niyə roman yazmırsınız?”

Özü də, iradların intonasiyası elə olur, sanki “Erməni dəyirmanına su tökürsünüz, qələbəmizi gözünüz götürmür!” deyilir.

Bəs bu irad nə qədər haqlı iraddır?

Əvvəla, müharibə haqqında mənasız, adı belə adama heç nə deməyən yazıçılar həm də elə mənasız-mənasız romanlar yazıblar. Fəqət o romanlar ədəbiyyat olmadığı üçün, daha çox xronologiya, daha çox “Biz eləyik, biz beləyik” xətti olduğu üçün oxunmur da, maraqlı da gəlmir.

Üstəlik, ciddi bir yazıçıdan qələbə haqqında roman gözləmək, bir qədər də ədəbiyyatı bilməməkdir. Lap üstəlik, müharibə haqqında sənət tarixən də müharibədən uzun illər sonra yaranan hadisədir. İndiyədək tarixdə baş verən müharibələrə və onlar haqqında yazılan romanlara baxanda mənzərə aydın olur.

O da var, müharibə romanları da, filmləri də adətən, qələbədən yox, məğlubiyyətdən yaranan bir hadisədir. Qələbə haqqında nə yazmalı? Onsuz da, hər şey dünyanın gözü qarşısındadır. Məgər dövlətin olanları təkrarlamağa ehtiyacımı var? Yazıçı nə etsin, desin, filan vaxtı ordu filan yerə girdi, filan şey oldu, filan cür etdik? Yazıçının və ədəbiyyatın nə olduğunu bilməyən adamlar bu cür rahat danışmaq cəsarətini haradan tapırlar?

Məsələn, dünyada qələbədən yazılmış həqiqətən ciddi ədəbiyyat, ciddi sənət olan cəmi bir roman belə varmı? Cəmi bircə film belə çəkilibmi? Əlbəttə, yoxdur.

Bu cür romanlar yazılsa belə, ancaq və ancaq konyuktura ola bilər. Müharibə haqqında roman yazmaq baş verənləri tərənnüm etmək deyil, müharibənin həm də kulisini yazmaqdır. Əgər Azərbaycanda hələ çox uzun illər kimsə müharibənin başqa tərəflərini yazsa, çox yəqin, ömür uzunu “Vətən xaini” adı ilə damğalanacaq.

Məsələnin siyasi tərəfi isə budur:

Doğrudan da, kimlərsə yazıçıya sifariş verirsə, tələb edirsə, onun qarşılığı da olmalıdır.

Niyə daha çox siyasi konyukturaya hesablanan məsələlər Xalq yazıçılarından tələb olunmur?!

Məsələn, var Azərbaycan Yazıçılar Birliyi adlı qurum, var onun üzvləri, var oradan yararlanan adamlar. Məgər, bunu onlardan tələb etmək doğru olmazmı? Yoxsa, kitabını çap etdirə bilməyən, qonorarsız yazılar yazan, məişət qayğıları içində boğulan, sürünən bir yazıçı niyə, hansı emosiya, hansı istəklə müharibə haqqında roman da yazacaq?!

Əgər dövlət evi də, vəzifəni də, maddiyyatı da daha çox yaza bilməyən adama verirsə, verdiyindən açıq kontekstlə tələb edə bilmirsə, bunların fonunda yaza bilən acından ölürsə, hansı romandan söhbət gedə bilər?!

Son olaraq, məsələ təkcə müharibədirsə, bunun ədəbiyyat tərəfi “Biz eləyik, beləyik” deyil, bunun ədəbiyyat tərəfi həm də müharibədən sonra diqqət və qayğı görməyən, sürünən qazilərin talehidir.

Orxan Saffari

Gununsesi.info