Yeni hədəflərə doğru

Bakı zirvəsi Azərbaycanın Asiyada çoxtərəfli əməkdaşlığa töhfəsini artırır

15 oktyabr 2026-cı il tarixində Bakı şəhərində işinə başlayan Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirənin 7-ci Zirvə Toplantısı Azərbaycan Respublikasının xarici siyasət strategiyasının qlobal miqyasda reallaşmasını təmin edən mühüm siyasi hadisədir.

Azərbaycanın 2024–2026-cı illərdəki sədrliyi dövründə keçirilən Bakı sammiti Asiyada təhlükəsizlik arxitekturasının dəyişdiyi və çoxtərəfli münasibətlərin yeni məzmun qazandığı mürəkkəb geosiyasi mərhələyə təsadüf edir. Qitənin ərazisinin və əhalisinin təxminən 90 faizini əhatə edən 28 üzv dövləti birləşdirən AQEM Asiyada genişmiqyaslı dialoq platformalarından biri kimi çıxış edir. Bakı sammiti protokol tədbiri olmaqla məhdudlaşmır, həm də ortaq təhlükəsizlik çağırışlarının müzakirəsi, siyasi etimadın gücləndirilməsi və institusional əməkdaşlığın inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sammit çərçivəsində əldə olunan razılaşmalar təşkilatın gələcək fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə və beynəlxalq münasibətlər sistemində rolunun möhkəmlənməsinə zəmin yaradır.

Azərbaycanın sədrliyi dövründə əldə olunan mühüm hüquqi-siyasi nailiyyətlərdən biri AQEM-in İmtiyaz və İmmunitetlər haqqında Konvensiyasının qüvvəyə minməsi üçün tələb olunan ratifikasiya sayına çatılmasıdır. 2010-cu ildə qəbul edilən bu sənədin Azərbaycanın diplomatik səyləri nəticəsində hüquqi qüvvə qazanması təşkilatın institusional inkişafı baxımından əhəmiyyətli addımdır. Konvensiyanın qüvvəyə minməsi AQEM-in fəaliyyətinin məsləhətləşmələrlə məhdudlaşmadığını, beynəlxalq hüquqi statusunun və institusional imkanlarının möhkəmləndiyini göstərir. Bu hüquqi çərçivə üzv dövlətlər arasında etimadın artırılmasına, Katibliyin fəaliyyətinin səmərəliliyinin yüksəldilməsinə və təşkilatın qarşıya qoyduğu vəzifələrin daha effektiv icrasına şərait yaradır.

Prezident İlham Əliyev Bakı sammitindəki çıxışında Azərbaycanın sədrliyi dövründə AQEM-in gücləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirildiyini vurğulayıb. Dövlət başçısının sözlərinə görə, bütün üzv dövlətlərin yekdil dəstəyi ilə həyata keçirilən təşəbbüslər nəticəsində təşkilatın institusional və hüquqi imkanları əhəmiyyətli dərəcədə genişlənib. Ölkəmizin ikiillik sədrliyi müddətində əsas diqqət mexanizmin möhkəmləndirilməsinə və Asiya dövlətlərinin ortaq maraqlarının uzlaşdırılmasına yönəlib. Bu çərçivədə nəqliyyat və bağlantılar, rəqəmsallaşma, ətraf mühitin mühafizəsi, turizm, təhsil və elm sahələrində əməkdaşlığın inkişafı təşviq edilib. Çoxşaxəli təşəbbüslər üzv dövlətlər arasında qarşılıqlı əlaqələrin genişlənməsinə, siyasi etimadın möhkəmlənməsinə və əməkdaşlığın praktiki nəticələrlə zənginləşməsinə xidmət edib. Beləliklə, Azərbaycanın sədrliyi təşkilatın institusional inkişafı ilə yanaşı, ortaq təşəbbüslərin konkret əməkdaşlıq istiqamətlərinə çevrilməsinə də təkan verib.

AQEM-in institusional inkişafı 1992-ci ildə irəli sürülən ideyanın tədricən genişmiqyaslı çoxtərəfli əməkdaşlıq mexanizminə çevrilməsini əks etdirir. Asiyada sabitliyin möhkəmləndirilməsi məqsədilə yaradılan bu platforma zamanla siyasi dialoqun genişləndirilməsi və dövlətlər arasında etimadın artırılması üçün mühüm vasitəyə çevrilib. Azərbaycanın xarici siyasət kursu çərçivəsində AQEM-in imkanlarından istifadə regional əməkdaşlığın inkişafına və milli maraqların beynəlxalq müstəvidə təşviqinə xidmət edir. Regional və qlobal maraqların kəsişdiyi mürəkkəb geosiyasi şəraitdə təşkilat dövlətlər arasında dialoqun davamlı əməkdaşlığa çevrilməsi üçün imkanlar yaradır. Bakı sammiti isə Asiyada sabitliyin möhkəmləndirilməsinə yönələn təşəbbüslərin əlaqələndirilməsi, hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi və ortaq fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Milli maraqların qorunması, suverenliyin və ərazi bütövlüyünün beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından AQEM-in Bakı sammiti Azərbaycan üçün mühüm siyasi platformadır. Uzun illər davam edən işğala son qoyan Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa edərək sərhədlərin toxunulmazlığı və dövlətlərin suveren bərabərliyi prinsiplərinin əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirib. AQEM-in təməl prinsipləri ilə səsləşən bu mövqe beynəlxalq münasibətlərdə ərazi iddialarına, separatizmə və dövlətlərin daxili işlərinə müdaxiləyə qarşı hüquqi yanaşmanın əhəmiyyətini ön plana çıxarır.

Prezident İlham Əliyev AQEM-in Bakı sammitində çıxışı zamanı torpaqların işğaldan azad edilməsi və Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası məsələlərinə xüsusi diqqət yetirib. Dövlət başçısı 2020-ci ilin iyul və avqust aylarında Ermənistan tərəfindən törədilən hərbi təxribatları xatırladaraq, həmin hadisələr nəticəsində azərbaycanlı hərbçilərin həlak olduğunu diqqətə çatdırıb. Prezidentin vurğuladığı kimi, uzun illər davam edən işğal və baş verən hadisələr xalqın səbrini tükəndirmiş, münaqişənin həlli zərurətini daha da kəskinləşdirmişdi. 44 gün davam edən Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycan Ordusu işğal altındakı ərazilərin böyük hissəsini azad etdi. Döyüşlər zamanı 300-dən çox şəhər və kənd azadlığa qovuşdu. 2020-ci il noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli Bəyanat hərbi əməliyyatların dayandırılmasını və münaqişənin yeni mərhələyə keçməsini təmin etdi.

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ölkənin suveren hüquqlarının həyata keçirilməsi baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır. Bu təcrübə münaqişələrin həllində beynəlxalq hüququn prinsiplərinin, dövlətlərin ərazi bütövlüyünə hörmətin və davamlı sülhün təmin edilməsinin vacibliyini bir daha önə çıxarır. Bakı sammitində səsləndirilən mesajlar da məhz bu prinsiplərin beynəlxalq əməkdaşlıq çərçivəsində ardıcıl müdafiəsinin əhəmiyyətini göstərir.

Təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq terrorizm, ekstremizm, qanunsuz silah və narkotik ticarəti, transmilli cinayətkarlıq kimi ortaq təhdidlərə qarşı birgə mübarizəni zəruri edir. Bu istiqamətdə məlumat mübadiləsinin genişləndirilməsi, sərhəd nəzarətinin gücləndirilməsi və böhran vəziyyətlərində qarşılıqlı yardım mexanizmlərinin inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təhlükəsizliyin təmin olunması nəqliyyat və enerji layihələrinin davamlılığı, investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması və iqtisadi tərəqqi üçün də mühüm şərtdir.

Rəqəmsallaşma və innovasiyalar sahəsində əməkdaşlıq da AQEM-in aktual fəaliyyət istiqamətlərindəndir. Kritik informasiya infrastrukturunun kiberhücumlardan qorunması, süni intellektin tətbiqi və kibertəhlükəsizlik standartlarının təkmilləşdirilməsi üzv dövlətlərin texnoloji imkanlarını gücləndirə bilər. Bu sahədə təcrübə və bilik mübadiləsi rəqəmsal suverenliyin qorunmasına, informasiya sistemlərinin dayanıqlığının artırılmasına və təhlükəsiz rəqəmsal mühitin formalaşdırılmasına xidmət edir.

Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında strateji yaxınlaşmanın dərinləşməsində Azərbaycanın rolu AQEM çərçivəsində əməkdaşlığın genişlənməsi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Oktyabrın 8-də Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Məşvərət Görüşünün davamı kimi Bakı sammiti iki region arasında siyasi, iqtisadi və logistik əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün yeni imkanlar təqdim edir. Azərbaycanla Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan və Türkmənistan arasında inkişaf edən tərəfdaşlıq Avrasiya məkanında bağlantıların genişlənməsinə və ortaq maraqların uzlaşdırılmasına töhfə verir.

Bakı Zirvə Toplantısının nəticələri və qəbul edilən Bakı Bəyannaməsi təşkilatın gələcək fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Sənəddə sülh və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi üzrə ortaq yanaşmaların əks olunması, institusional inkişafın və əməkdaşlıq mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi üzv dövlətlər arasında qarşılıqlı fəaliyyətin genişlənməsinə zəmin yaradır.

AQEM çərçivəsində Azərbaycanın sədrliyi dövründə görülən işlər ölkənin diplomatik əlaqələrinin genişləndirilməsi, beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyinin təşviqi və Asiya dövlətləri ilə iqtisadi-logistik əməkdaşlığın inkişafı baxımından əhəmiyyətlidir. Konvensiyanın qüvvəyə minməsi istiqamətində əldə olunan irəliləyiş və Bakı sammitinin nəticələri təşkilatın institusional potensialının gücləndirilməsinə, Azərbaycanın isə çoxtərəfli diplomatiyada iştirakının genişlənməsinə xidmət edir.

Yusif ŞƏRİFZADƏ

 XQ