Yeni il gecəsi evində təkbaşına ölən dahi O, niyə hamıdan üz döndərmişdi?

Bu gün görkəmli ispan yazıçı, şair, esseist Migel de Unamunonun doğum günüdür.

Kulis.az onun haqqında materialı təqdim edir.

Migel de Unamuno 29 sentyabr 1864-cü ildə İspaniyanın Bilbao şəhərində doğulub. Madrid Universitetində fəlsəfə və ədəbiyyat oxuyub, 1891-ci ildə Salamanka Universitetində yunan dili kafedrasına təyin olunub. Ömrünün böyük hissəsi Salamankada keçib. O, universitetin üç dəfə rektoru olub və şəhər yaradıcılığının əsas məkanına çevrilib.

1898-ci ildə İspaniyanın ABŞ-la müharibədə məğlub olması və müstəmləkələrini itirməsi ölkədə böyük böhran yaratdı. Unamuno da bu sarsıntıya münasibət bildirən ziyalılardan idi. Sonradan “98-ci nəsil” adlandırılan çevrənin əsas simalarından biri kimi İspaniyanın kimliyi və gələcəyi barədə yazdı.

Unamunonun düşüncəsinin mərkəzində bir paradoks dayanırdı: insan ölümlü olduğunu bilir, amma yaşamağın davam etməsini istəyir. O, inamı hazır və rahat cavab kimi qəbul etmirdi. Əksinə, inamla şübhənin toqquşmasını insan həyatının əsas dramlarından biri sayırdı.

Bu mövzu “Həyatın faciəvi duyğusu” essesində xüsusilə aydın görünür. Fəlsəfə onun üçün insanın necə yaşamalı olduğu barədə ağrılı sual idi. “Duman” romanında insan, müəllif və obraz arasındakı sərhədlərlə oynayır. “Abel Sançes”, “Xala Tula” və “Müqəddəs Manuel Bueno, şəhid” əsərlərində isə vicdan, günah, inanc və daxili tənhalıq ön plana çıxır.

Unamunonun siyasi yolu da ziddiyyətlərlə dolu idi. O, bir müddət sosialistlərlə yaxınlaşıb, sonra uzaqlaşıb, daha sonra respublikaçı siyasətdə iştirak edib. 1931-ci ildə Salamankadan deputat seçilib. Respublikanın gedişatından zamanla məyus olan yazıçı 1936-cı ilin iyulunda hərbi üsyana əvvəlcə müsbət yanaşdı. Lakin hadisələrin gedişi onun mövqeyini dəyişdi.

12 oktyabr 1936-cı ildə Salamanka Universitetində general Xose Millan Astray ilə qarşıdurması onun həyatının ən məşhur epizoduna çevrildi. Unamuno toplantıda zorakılıq və kor itaət ruhuna qarşı çıxdı. Ardınca rektor vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı və evində nəzarət altında saxlanıldı.

Bu hadisə ətrafında illər sonra geniş yayılan məşhur nitqin mətni ilə bağlı da ehtiyat lazımdır. Salamanka Universitetində aparılan araşdırmaya görə, sonradan Unamunoya aid edilən çıxış mətninin mühüm hissəsi hadisədən sonra yazılmış Luis Portilyonun mətnindən formalaşıb. Buna görə məşhur ifadələri sözbəsöz tarixi stenoqram kimi qəbul etmək doğru deyil.

Unamuno 31 dekabr 1936-cı ildə Salamankadakı evində vəfat edib. Ömrünün sonunda o, İspaniya Vətəndaş müharibəsinin yaratdığı sərt siyasi şəraitdə hakimiyyətlə də, qarşıdurmanın tərəfləri ilə də ciddi ziddiyyət yaşamışdı.

Unamunonun ədəbi gücü hazır cavablar verməsində deyil, rahat cavabları şübhə altına almasındadır. Onun qəhrəmanları inanmaq istəyir, amma şübhə edir; yaşamaq istəyir, amma ölümlə üz-üzə qalır. Elə buna görə Unamunonun bir əsrdən çox əvvəl qaldırdığı daxili və mənəvi suallar bu gün də canlıdır.