Yeni tədris ili başlayır: Təhsildə yeniliklər, Bakıda səhər sıxlığı

15 sentyabr Azərbaycanda yalnız yeni dərs ilinin başlanması deyil, həm də Bakının ritminin bir anda dəyişdiyi günlərdən biridir. Məktəb çantaları, təzə forma, valideynlərin həyəcanı, ilk dəfə məktəbə gedən uşaqların sevinci və... səhər saatlarında kilometrlərlə uzanan avtomobil sıraları.

Xüsusilə birinci sinfə gedən uşaqlar üçün bu günün öz qaydaları var. Uşaq məktəbə gedir, amma çox vaxt onunla birlikdə ata, ana, nənə, baba, bəzən əmi-dayı və hətta ailənin digər üzvləri də yola çıxır. Bir sözlə, məktəbə birinci sinfə bir uşaq qəbul olunur, amma səhər saatlarında sanki bütün nəsil onunla birlikdə məktəbə gedir.

Bu mənzərə xüsusilə ilk dəfə məktəbə gedən uşaqlarda daha çox müşahidə olunur. Valideynlər övladını ilk gün tək buraxmaq istəmir, məktəbə qədər müşayiət edir, sinfə daxil olmasına kömək edir, şəkillər çəkdirir. Bəzən bu “ailə səfəri” bir avtomobildə bir neçə nəfərin iştirakı ilə baş verir.

Təkcə 2026–2027-ci tədris ilində ümumi təhsil sistemində təxminən 1,6 milyon şagird parta arxasına keçəcək. Amma iş bununla bitmir. Həmin o balaca bir nəfərin məktəbə ilk addımı atması fonunda paytaxtın küçələri elə bir tıxac mühitinə qərq olur ki, adam elə bilir şəhər həyatı tamamilə iflic olub. Ana çantaları səliqəyə salır, ata maşının benzinini doldurur, nənə "qurban olum, bel çantası ağır gəlməsin" deyə həyəcanla portfeli yoxlayır, baba isə məktəbin həyətində hansı müəllimin daha nüfuzlu olduğunu öyrənmək üçün "kəşfiyyat" aparır. Bütün bu nəsil kökü ilə birlikdə səhər saat 08:00-da yola çıxanda, Bakının yolları da avtomatik olaraq "tətil" rejiminə keçir.

Əslində, rəsmi rəqəmlərə baxsaq, ölkə üzrə təhsil miqyası doğrudan da nəhəngdir. Gələn tədris ilində bütün səviyyələr üzrə təxminən 2,2 milyon nəfərin təhsil alacağı proqnozlaşdırılır. Onların 1,6 milyonu şagirdlərdir və bu göstərici ilə təhsildə ən böyük seqmentdir. Yeni mövqümdə Azərbaycanın təhsil uğurlarını da vurğulamaq yerinə düşər. “Böyük Qayıdış” çərçivəsində azad edilmiş ərazilərdə - Ağdamda, Xocalıda, Xankəndidə, Kəlbəcərdə və digər rayonlarda yeni məktəblər açılır, yüzlərlə təhsil ocağı yenilənir. Amma məsələ paytaxtda uşağı məktəbə yola salmaq olanda, statistika arxa plana keçir, əsas səhnəyə "kollektiv stres" və "şəhər tıxacları" çıxır.

Məktəbəqədər hazırlıq və ibtidai təhsil mərhələsi artıq sadəcə sinif otağı deyil, tammiqyaslı sosial layihəyə çevrilib. Dövlət səviyyəsində rəqəmsal məktəblər, süni intellekt alətləri (Microsoft Copilot, Google Gemini və s.) tətbiq olunur, dərsliklər yenilənir, amma valideyn üçün hələ də ən aktual sual budur: “Səhər o tıxacdan keçib uşağı vaxtında sinfə necə çatdıracağıq, necə gətirəcəyik?”.

Bəli, təhsil sahəsində PISA 2025 nəticələrindəki artımlar, həmin göstəricilərə əsasən regional lider olmağımız, yeni universitet korpusları, ikili diplom proqramlarında irəliləyiş gözəl və ürəkaçandır. Lakin sentyabrın 15-də 1-ci sinif şagirdinin "tarixi yürüşü" başlananda, hər kəs bir anlığa başa düşür ki, ölkənin elmi inkişafı  həm də səhər saatlarında yollarda yaranan o möhtəşəm xaosun öhdəsindən gəlməkdən keçir.

Uşaq 1-ci sinfə gedir - bütün nəsil ayaq üstədir, şəhər isə nəfəs almağa çalışır. Amma hər şeyə rəğmən, bu şirin həyəcan və yolların o "iflic" gözəlliyi hər il təkrarlanan 15 sentyabr özəlliyidir.