Yeni təhlükəsizlik arxitekturası

V.VƏLİYEV

Prezident İlham Əliyevin Bakıda Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) təhlükəsizlik şuralarının katiblərini qəbul etməsi və bu görüşdə səsləndirdiyi fikirlər, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanı əhatə edən böyük Avrasiya məkanında formalaşan yeni təhlükəsizlik arxitekturasının bariz göstəricisidir. Qlobal miqyasda beynəlxalq hüquq mexanizmlərinin iflasa uğradığı, güc faktorunun ön plana çıxdığı və münaqişə ocaqlarının genişləndiyi bir dövrdə Bakıda baş tutan bu qəbul müstəsna hərbi-siyasi və geostrateji əhəmiyyət kəsb edir.

Dövlət başçısının çıxışında vurğuladığı ana xətti və onun strateji şərhini bir neçə konseptual istiqamətlər üzrə bölmək olar. Birincisi, siyasi iradədən hərbi-strateji inteqrasiyadır. TDT əvvəllər daha çox mədəni, qumanitar və iqtisadi platforma kimi qəbul edilirdisə, Prezident İlham Əliyevin yanaşması təşkilatın sərt güc komponentinin sürətlə inkişaf etdirilməsini hədəfləyir. Təhlükəsizlik şuraları katiblərinin Bakı toplantısı və dövlət başçısının onları qəbul etməsi göstərir ki, Türk dünyası artıq ortaq müdafiə, kəşfiyyat və təhlükəsizlik konsepsiyasını formalaşdırır.

Azərbaycan Prezidenti nümayiş etdirir ki, müasir dünyada iqtisadi və nəqliyyat proyektlərinin (Orta Dəhliz, Zəngəzur dəhlizi) etibarlı mühafizəsi yalnız güclü və koordinasiyalı təhlükəsizlik çətiri ilə mümkündür.

İkincisi, xarici təhdidlər və hibrid risk birlikləridir. Dünyada və xüsusilə regional müstəvidə (Yaxın Şərq, Şərqi Avropa) artan gərginlik fonunda TDT ölkələrinin təhlükəsizlik strukturlarının birgə fəaliyyəti artıq seçim deyil, həyati zərurətdir. İlham Əliyev öz çıxışında kənar güclərin regiona müdaxilə cəhdlərinə, kiber-təhdidlərə, radikalizmə və informasiya savaşlarına qarşı vahid müqavimət xəttinin vacibliyini önə çəkdi.

Azərbaycanın Qarabağda suverenliyini tam bərpa etməsi təcrübəsi və ordunun müasirləşdirilməsi modeli TDT-yə üzv digər dövlətlər üçün böyük maraq kəsb edir. Bakı öz zəngin hərbi-texniki təcrübəsini müttəfiqləri ilə bölüşməyə hazır olduğunu mesaj verir.

Üçüncüsü, Bakı TDT-nin geosiyasi təhlükəsizlik qərargahıdır. Prezidentin bu görüşü qəbul etməsi Azərbaycanın TDT daxilindəki mərkəzi və koordinasiyaedici rolunu bir daha təsdiqləyir. Azərbaycan həm NATO üzvü olan Türkiyə ilə hərbi müttəfiqdir (Şuşa Bəyannaməsi), həm də Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə ikitərəfli strateji müttəfiqlik sazişlərinə malikdir.

Azərbaycan Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında geostrateji "birləşdirici bənd" funksiyasını yerinə yetirir. Təhlükəsizlik katiblərinin Bakıda bir araya gəlməsi, Azərbaycanın həm də TDT-nin təhlükəsizlik doktrinasının müəlliflərindən birinə çevrildiyini göstərir.

Dördüncüsü, beynəlxalq hüquq və özünümüdafiə hüququdur. İlham Əliyevin çıxışında qırmızı xətlə keçən digər məqam beynəlxalq münasibətlər sistemindəki ikili standartlardır. Dövlət başçısı beynəlxalq təşkilatların təsir mexanizmlərini itirdiyi bir şəraitdə Türk dövlətlərinin yalnız öz milli gücünə və daxili birliyinə arxalanmalı olduğu reallığını xatırlatdı.

Azərbaycan İkinci Qarabağ Müharibəsində və antiterror əməliyyatlarında məhz bu prinsiplə hareket edərək tarixi ədaləti bərpa etdi. Bu təcrübə göstərir ki, TDT üzvləri hər hansı kənar gücdən xilas ummaq əvəzinə, öz daxili alyanslarını gücləndirməlidirlər.

Prezident İlham Əliyevin TDT təhlükəsizlik şuralarının katibləri ilə görüşü TDT-nin "qlobal güc mərkəzi" kimi formalaşması yolunda atılan növbəti strateji addımdır. Bu çıxış yalnız protokol xarakterli bəyanat deyil, Türk dünyasının yaxın illərdə təhlükəsizlik, hərbi sənaye, kəşfiyyat mübadiləsi və hibrid təhdidlərə qarşı mübarizə sahəsində atacağı birgə addımların siyasi-metodoloji yol xəritəsidir.