Yəni Üzeyir bəy də?..

Rusiya mövzusu ən müxtəlif formada gündəmin əsas məsələsi kimi qalmaqdadır. Düşənbə görüşü bəzi ziddiyyətləri aradan qaldırsa da, hələ çox mətləblər tam çözülməyib, bəlkə də qarşıda elə şeylərin üstü açılacaq ki, özümüz özümüzdən "heç belə şeylər olarmı?” soruşacağıq. 

Amma heç zaman ifrat dərəcədə öncəgörməlik etməyin tərəfdarı olmamışam; siyasi təhlilçinin proqnozları heç vaxt müvafiq orqanların və yaxud da məhkəmələrin aşkarladıqlarını irəlicədən söyləyə bilməz.     

Bələdəsə, Rusiya bundan sonra da yaxın qonşumuz olaraq (kaş olmayaydı!) qalacaq. Odur, nə olur-olsun, üstündən xətt çəkə bilmərik, həmişə onunla müəyyən münasibətlər saxlamağa məcburuq.

Təkrar-təkrar yaxın keçmişə qayıdıb prezident Putinin son vaxtlarda bəzi postsovet ölkələrindəki rusdillilərə xüsusi "maraq” göstərməsinə gəldikdə, bir daha deyirik ki, ona "rıçaq”- "tutacaq” lazımdır, çünki bəzi post–sovet ölkələrində demək olar ki, etnik ruslar qalmayıb və yaxud da çox az qalıb. Ona görə də yapışıb rusdillilərdən ki, sabah bura "linqvistik azlıqların müdafiəsi” adı ilə müdaxilə edə bilsin.

Məsələ özü isə tamam başqa cür qoyulmalıdır məncə. Rus dilini bilirsiniz? Gənclərimizin bir hissəsi həm də rus dilini bilir? Əla! Hətta çox gözəl! Çalışın karyeranızda bundan da fayda götürün, çünki burada pis heç nə yoxdur. Nə qədər fəalliyyət sahəsi sadalamaq olar ki, orada gənclərimiz üçün rus dilini bilmək də əlavə üstünlükdür. 

Bunu digər dillər, xüsusən, ingilis və s. haqda demək olar. İngilis dili, ümumiyyətlə, dünya dili sayılır. Yalnız bizdə hələ də bununla barışmaq  istəmirlər, azmış kimi, ingiliscədən çox rus dilinə üstünlük verirlər. Hələ onu demirik ki, son on illərdə Çinin iqtisadi sıçrayışı hətta onun da dilinə işgüzar dairələrdə maraq yaradıb.

Amma nəyə görə ana dilinizi, xüsusən yaşadığınız dövlətin rəsmi dlini bilməməlisiniz? Axı sizin inkişafınız üçün lazımdır bu! Yaşadığı ölkənin rəsmi dlini bilməyən adam məmur, deputat, nə bilim, nazir ola bilərmi? Bunu diskriminasiya-filan kimi qəbul etməyin, hər yerdə belədi! Dövlət neyləməlidir? Durub hər bir məmur üçün xüsusi tərcüməçi təyin etməlidir, yoxsa dövlətin rəsmi dilini dəyişməlidir?..

Təxminən 96-97-ci illərdən sonra rusdillilərlə birbaşa, yəni canlı kontaktım olmayıb, hətta o vaxt arabir, indisə sistemli şəkildə rus dilində yazsam da. 

Üstəlik, cəmiyyətin bir sosial seqmenti kimi onlar daha çox imperiya, yəni sovet dövründə qabarıq idilər. 

Səhv etmirəmsə, şükür, indi belə şey yoxdur, hansıları ki, hamımız sovet dövründə müşahidə edirdik. 

Əslində olmamalıdır da. Öz ana dilindən, dövlət dilindən savayı biri rusu, digəri ingilisi, fransızı, almanı, hətta ərəbi, farsı da bilər. Amma bu, böyük Mirzə Cəlilin "Anamın kitabı”ndakı faciəyə çevrilməməlidir. 

Sovetin dövründə bizim rusdllilərdə təkəbbür vardı. Özlərini az qala, elita sayır, digər azərbaycanlılara həqarətlə baxır, özlərinə "bakinets”, rayonlularasa "çuşka” deyirdilər. 

Əlbəttə, bunun heç bir əsası yox idi. Sovet dövründə özünü rusdilli sayan azərbaycanlıların hamısının olmasa da, çoxunun nə rus ədəbiyyatından, nə rus elmindən, nə də incəsənətindən xəbərləri belə var idi. O vaxt da fikirləşirdik ki, əcəba, bunların məntiqinə görə böyük Üzeyir bəy "çuşka” idi? Axı nə həqarətdir bu! Baxın, Mirzə Fətəli, Vəzirov, Haqverdiyev, Mirzə Cəlil, Hüseyn Cavid, Üzeyir bəy, Hadi və daha kimlər və kimlər! Axı bunların hamısı müxtəlif bölgələrdən idilər! Hələ sovetin öz dövrünü demirəm: Səməd Vurğun, Rəsul Rza, daha neçə yazıçı və şair, Məmmədəliyev, Zahid Xəlilov, Mirabbas Qasımov, Xudu Məmmmədov kimi alimlər! Axı bunlar da Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən idi, gəl, özlərini nə "bakinets” sayırdılar, nə də rusdilli...

O dövrün – sovetin bəzi eybəcərliklərini təzədən qaytarmağa heç bir lüzum yoxdur. Bir daha deyirik: rus dilini bilirsiniz? Çox gözəl! Əslində hər bir savadlı, ziyalı adam ana dilindən savayı heç olmasa, bir xarici dil də bilməlidir. 

Amma bundan götürüb sosial qarşıdurma yaratmaq, ələlxüsus da kiminsə əlində "geosiyasi rıçaq”a çevrilmək qəti yolverilməzdir: hamımızın bir Vətəni, bir dövləti var, çalışaq ki, ictimai mədəniyyət sarıdan da öncül ölkə olaq...

Hüseynbala Səlimov