Yeniyetməni telefondan uzaqlaşdırmağın 3 üsulu

"Bir də beş dəqiqə"! - demək olar ki, hər valideynin eşitdiyi bu cümlə axşamları evdə gərginliyə səbəb ola bilir. 12-17 yaşlı yeniyetmələrə qoyulan sərt qadağalar isə əksər hallarda etiraz və gizli müqavimətlə nəticələnir.

Lent.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, mütəxəssislərin fikrincə, qadağalardan daha effektiv üsul qarşılıqlı razılaşmalar, aydın qaydalar və onlara əməl edən yeniyetmələrin təşviq edilməsidir.

Bir dəqiqəyə əsas məqamlar

Birbaşa qadağalar yeniyetmələrdə müqavimət yaradır. Qarşılıqlı razılaşmalar və aydın qaydalar isə daha yaxşı nəticə verir. Texniki məhdudiyyətlər dialoq olmadan tətbiq ediləndə təzyiq kimi qəbul olunur. Səbəblərin izah edilməsi və qərarın birlikdə verilməsi münaqişələri azaldır.

Valideyn nümunəsi və ailənin ortaq media qaydaları istənilən qadağadan daha təsirlidir. Araşdırmalara görə, yeniyetmələrin 95 faizi artıq bildirişləri və səsi söndürərək ekran vaxtını özü azaltmağa çalışır. Telefonun tamamilə əlindən alınması isə ən səmərəsiz üsullardan hesab olunur. Xüsusilə bu, cəza kimi qəbul edilirsə.

Niyə qadağalar işləmir?

Yeniyetmələr müstəqilliklərinə böyük önəm verirlər və qadağanı şəxsi azadlıqlarına müdaxilə kimi qəbul edirlər. Bu yaş dövründə onlar valideynlərdən müstəqilləşməyə çalışdıqları üçün sərt nəzarət etimadı zəiflədir. Məhdudiyyətlər kənardan məcbur edilirsə, yeniyetmə onlara əməl etməkdən çox, onları necə aşacağını düşünür.

Araşdırmalar göstərir ki, yeniyetmələrin 95 faizi ekran qarşısında keçirdiyi vaxtı özü azaltmağa çalışır. Onlar əsasən bildirişləri və səs siqnallarını söndürürlər. Bu isə göstərir ki, problem özünü idarə etmək istəməməkdə deyil, bunu necə düzgün etmək lazım olduğunu bilməməkdədir.

1-ci üsul: Əmr yox, razılaşma

Yeniyetməyə ultimatum verməyin. Əvəzində ailədə ümumi qaydaları birlikdə müəyyənləşdirin. Məsələn, şam yeməyi zamanı hamı telefonunu kənara qoyursa, uşaq bunu daha sakit qarşılayır. Qaydaların hazırlanmasında iştirak edən yeniyetmə özünü nəzarət olunan yox, qərar verən tərəf kimi hiss edir və onlara daha həvəslə əməl edir. Söhbətə səbəbləri izah etməklə başlayın.

Məsələn, ekranın mavi işığının melatonin hormonunun ifrazını azaltdığını, səkkiz saatdan az yuxunun isə yaddaşa və emosional vəziyyətə mənfi təsir etdiyini izah edin. Ailənin ortaq məqsədi olduqda qaydalar təzyiq deyil, birlikdə qəbul edilmiş qərar kimi görünür.

2-ci üsul: Texnologiyanı nəzarətçi yox, köməkçi edin

Telefonlarda olan "Ekran vaxtı" və ailə nəzarəti funksiyalarından istifadə edin. Bu alətlər statistikaya baxmağa və qaydaları birlikdə tənzimləməyə imkan verir. Belə olduqda oyunu valideyn yox, taymer dayandırır və mübahisələrin sayı azalır.

Yeniyetmələrin özlərinin də effektiv hesab etdiyi üsullar bunlardır:

"Narahat etməyin" rejimi - 73 faiz bunu faydalı hesab edir.

Bildirişlərin söndürülməsi - 65 faiz üçün effektiv üsuldur.

Telefonun gecə başqa otaqda saxlanılması - 58 faiz bunu işlək həll hesab edir. Ən az nəticə verən üsullar isə müəyyən tətbiqlərə girişin bağlanması və razılaşma olmadan telefonun gecə əlindən alınmasıdır.

3-cü üsul: Ən yaxşı strategiya alternativ təklif etməkdir

Sadəcə telefonu əlindən almaq düzgün yanaşma deyil. Bunun əvəzinə masa oyunları oynamaq, gəzintiyə çıxmaq, birlikdə rəsm çəkmək və ya idmanla məşğul olmaq kimi alternativlər təklif edin. Yeniyetməyə ekrandan kənarda da zövq ala biləcəyi məşğuliyyətlər tapmağa kömək edin.

Mütəxəssislər həmçinin saat 22:00-dan 07:00-dək "gecə fasiləsi" tətbiq etməyi tövsiyə edirlər. Telefonu yataq otağından kənarda enerji yığmağa qoymaq və ayrıca zəngli saatdan istifadə etmək gecə saatlarınadək sosial şəbəkələrdə vaxt keçirmək istəyini azaldır.

Yeniyetmə razılaşmanı pozub telefonu gizlicə istifadə edirsə nə etmək lazımdır?

Bu, qalmaqal yaratmaq üçün səbəb deyil. Əksinə, qaydaların yenidən nəzərdən keçirilməsinin vaxtı çatdığını göstərən siqnaldır. Ola bilər ki, məhdudiyyətlər həddindən artıq sərtdir və ya yeniyetmənin boş vaxtını keçirəcəyi başqa məşğuliyyət yoxdur. Onunla yenidən danışın, qaydalara əməl etməyə nəyin mane olduğunu soruşun və birlikdə yeni həll yolu tapın. Dialoq olmadan verilən cəzalar vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.

Yeniyetmə "Hamıda var, məndə yoxdur" deyirsə?

Bu, həmyaşıd təzyiqinin ən güclü nümunələrindən biridir. Ona səmimi şəkildə izah edin ki, problem telefonun özündə deyil, nəzarətsiz istifadəsindədir. Məsələn, razılaşa bilərsiniz ki, əgər o, yatmazdan bir saat əvvəl və yemək zamanı telefonu özü kənara qoyursa, siz ekran vaxtını sərt şəkildə məhdudlaşdırmayacaqsınız. Əsas məqsəd ona qarşı deyil, onun yanında olduğunuzu göstərməkdir.

Tətil zamanı telefonu tamamilə qadağan etmək olarmı?

Mütəxəssislər hesab edir ki, tam qadağa son variantdır və əksər hallarda effekt vermir. Tətil dövründə yeniyetmənin bir qədər gec yatmasına icazə vermək olar. Amma yenə də ən azı səkkiz saat yuxu əsas şərt olaraq qalmalıdır. Əsas məqsəd ekran, fiziki hərəkət, canlı ünsiyyət və istirahət arasında sağlam balans yaratmaqdır. Ən güclü vasitə sizin nümunənizdir. Əgər valideyn özü gün boyu telefondan ayrılmırsa, uşağı ekran vaxtını azaltmağa inandırmaq çətin olacaq. Heç olmasa yemək zamanı və ya yatmazdan əvvəl siz də telefonu kənara qoymağa çalışın. Bu davranış istənilən nəsihətdən daha güclü təsir göstərir.

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, rəqəmsal texnologiyalarla sağlam münasibət sərt nəzarət hesabına deyil, ailə daxilində formalaşan vərdişlər sayəsində yaranır. Birlikdə qəbul edilən qaydalar, valideynlərin şəxsi nümunəsi, kifayət qədər yuxu və rəqəmsal həyat barədə açıq söhbətlər total qadağalardan qat-qat səmərəlidir. Tam nəzarət əvəzinə etibar, qadağa əvəzinə razılaşma, mübarizə əvəzinə dialoq seçmək yeniyetmənin məsuliyyətli texnologiya istifadəçisi kimi formalaşmasına daha çox kömək edir.