Yerdə bir sutka cəmi 19 saat olub Heyrətamiz kəşf

Uzaq keçmişdə Yer elə bir uzun dövr yaşayıb ki, bu müddətdə planetin fırlanması demək olar dəyişməyib və sutkanın uzunluğu təxminən 19 saat təşkil edib. Alimlər bu nəticəyə Prekambri dövrünə aid geoloji məlumatları təhlil etdikdən sonra gəliblər.

Qaynarinfo-nun məlumatına görə, "Nature Geoscience” jurnalında dərc olunan tədqiqat göstərir ki, Proterozoy erasının ortalarında - təxminən 2 milyard il əvvəlindən 1 milyard il əvvəlinədək - Yer sutkasının tədricən uzanması prosesi dayanıb. Bu müddət ərzində günün uzunluğu demək olar ki, sabit qalıb.

Ay və Günəş arasında tarazlıq

Adətən Yer kürəsinin fırlanması Ayla baş verən qabarma-çəkilmə qarşılıqlı təsiri nəticəsində tədricən zəifləyir. Ay planetin fırlanma enerjisinin bir hissəsini "özünə çəkir”. Lakin tədqiqatın müəllifləri müəyyən ediblər ki, Prekambri dövründə bu təsir Günəşin istiliyi ilə yaranan atmosfer qabarma-çəkilmələri tərəfindən demək olar ki, tam kompensasiya olunub.

Müəyyən şərtlər daxilində bu atmosfer dalğaları rezonansa girərək Yer kürəsinin fırlanmasını sürətləndirən moment yaradıb və Ayın ləngidici təsirini tarazlaşdırıb. Nəticədə sutkanın müddəti təxminən 19 saat səviyyəsində sabitləşib.

Geoloji zamanın dərinliklərindən məlumatlar

Alimlər Yer sutkasının uzunluğuna dair 22 müstəqil qiymətləndirmə toplayıblar. Bu məlumatlar qabarma-çəkilmə çöküntülərinin, stromatolitlərin və ritmik geoloji strukturların analizinə əsaslanıb. Məlumatların bir hissəsi müasir tsiklostratiqrafiya üsulları sayəsində əldə olunub; bu metod qədim çöküntü süxurlarına əsaslanaraq Yer kürəsinin fırlanma sürətini müəyyən etməyə imkan verir.

Statistik təhlil göstərib ki, sutkanın uzunluğundakı dəyişikliklərdə təxminən bir milyard il davam edən aydın "plato” mövcud olub. Bundan sonra Yer sutkası yenidən uzanmağa başlayaraq müasir 24 saata çatıb.

Oksigen və həyatın təkamülü ilə əlaqə

Bu dövr həm də "darısqal milyard” kimi tanınan mərhələ ilə üst-üstə düşür. Bu, nisbətən sabit iqlim və ləng bioloji dəyişikliklərlə xarakterizə olunan bir epoxadır. Eyni zamanda, atmosferdə oksigen səviyyəsinin iki böyük dəyişməsi arasındakı intervala təsadüf edir.

Tədqiqatçılar ehtimal edirlər ki, oksigen və ozon səviyyələrindəki dəyişikliklər atmosfer qabarma-çəkilmələrinin gücünə təsir göstərib və bu da Yerin rezonans vəziyyətdə qalmasına səbəb olub. Bu mərhələnin başa çatmasından sonra sutkanın uzanması fotosintezin daha səmərəli getməsinə və mürəkkəb həyatın inkişafı üçün zəruri olan oksigen səviyyəsinin artmasına şərait yaratmış ola bilər.

Aydın