Yoxsulluqla mübarizə resepti: səbətimizə yenidən baxılacaq

Sonuncu dəfə ömürlük minimum səbət 2015-ci ildə dəyişdirilib

Bu il azərbaycanlıların minimum istehlak səbətinin tərkibinə yenidən baxılması planlaşdırılır. Qərar parlamentin qəbul etdiyi yenilənmiş “Yaşayış minimumu haqqında” qanun çərçivəsində qəbul edilir.

Milli Məclisin üzvü, iqtisadçı alim Vüqar Bayramovun dediyinə görə, yenilənmiş şərti istehlak səbəti həyat səviyyəsinin daha obyektiv qiymətləndirilməsinə, sosial dəstəyin gücləndirilməsinə və vətəndaşlarımızın gəlirlərinə təsir göstərəcək. Burada əsas məqamı xatırlamağa dəyər: yaşayış minimumu bir insanın əsas ehtiyacları üçün aylıq gəlirin miqdarını nəzərdə tutur. Ən vacib mal və xidmətlərin siyahısını ehtiva edən minimum istehlak səbəti əsasında müəyyən edilir.

Deputat qeyd edib ki, bu ildən yaşayış minimumu daha 5,5 faiz artırılaraq 285 manata çatdırılıb: “Nəticədə ünvanlı sosial yardım almaq imkanları genişlənib, çünki əhalinin aztəminatlı təbəqəsinə dövlət dəstəyinin hesablanmasının əsasını ehtiyac meyarı təşkil edir. Artıq bir neçə ildir ki, respublikamızda yaşayış minimumu və ehtiyac meyarı bərabərləşdirilib və hazırda hər iki sosial əhəmiyyətli göstərici vahid bütöv kimi qəbul edilir, baxmayaraq ki, aşağıdakıları qeyd etmək lazımdır: ehtiyacdan fərqli olaraq, şərti səbət praktiki olaraq nəzərdə tutulan rolu oynamır”.

Məsələn, minimum əmək haqqının hesablanmasında istifadə edilmir. İqtisadçı ekspert Rauf Qarayev AYNA.AZ-a deyib ki, əhalinin minimum tələbatının artmasının məntiqi nəticəsi ən kiçik əməkhaqqının və pensiyanın artırılması hesab edilsə də, bu qərarı ölkə rəhbərliyi hökumətin sosial paketləri çərçivəsində qəbul edir: “Qiymətlərin daimi artımı şəraitində real yaşayış minimumu və əmək haqqının başlanğıc həddi real xərclərdən dəfələrlə aşağıdır”.

Ümumiyyətlə, mütəxəssislər minimum əməkhaqqının hansı əsaslarla artdığını və bu addımın əsasında hansı hesablamaların dayandığını izah etməkdə çətinlik çəkirlər. Ancaq yuxarıda qeyd edildiyi kimi, şərti səbət yaşayış minimumuna və ehtiyac meyarına təsir göstərir - sonuncu göstərici birbaşa olaraq aztəminatlı ailələr üçün ünvanlı sosial yardımın (ÜSY) ölçüsü ilə bağlıdır.

“Əslində, bu, yoxsulluqla mübarizə reseptidir, gəlirləri real xərclərə uyğunlaşdırmağa kömək edir”, - deyən iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərlinin sözlərinə görə, bütün bu illər ərzində istehlak səbətinin tərkibi bir çox suallar doğurub: “Bizdə isə o, ərzaq məhsullarının, qeyri-ərzaq mallarının, o cümlədən mənzil-kommunal xidmətlərinin, nəqliyyat və rabitə xərclərinin və s. minimum dəstini nəzərdə tutan çox sıxılmış dəsti ehtiva edir. Lakin beynəlxalq təcrübəyə görə, digər ölkələrdə bu siyahıya xarici səfərlər, mədəni tədbirlər və s. xərclər daxil edilir”.

Ümumi götürdükdə ekspert izah edir ki, şərti səbətə yenidən baxmağın vaxtı çoxdan çatıb, çünki mövcud qanunvericiliyə görə, onun tərkibi hər beş ildən bir dəyişir. Ancaq gördüyünüz kimi, praktikada hər şey fərqlidir. Sonuncu dəfə ömürlük minimum səbət 2015-ci ildə dəyişdirilib.

“Məsələn, bir sıra ölkələrdə ildə bir dəfə teatra getmək, hətta xaricə getmək minimum istehlak səbətinə daxildir, amma bizdə belə deyil. Ona görə də onun tərkibinə yenidən baxılıb təsdiq edilməlidir”, - deyə Cəfərli vurğulayıb.

Mütəxəssislər təklif edirlər ki, biz gələcəkdə yoxsulluq həddi ilə bütövlükdə vidalaşaq və onu daha tutumlu alternativlə - istehlak səbətinin dəyərinin qiymətləndirilməsi ilə əvəz edək. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyindən verilən məlumata görə, struktur “ehtiyac meyarı” kimi sosial standartla vidalaşmaq niyyətindədir.

Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirlinin sözlərinə görə, ehtiyac meyarı və yaşayış minimumu ümumilikdə fərqli deyil: “Əslində, bunlar, sadəcə olaraq, bir-birini təkrarlayan ifadələrdir. İndi vətəndaşın yaşaması üçün lazım olan minimum gəlirin lehinə ehtiyac meyarı ilə bütövlükdə vidalaşmağın vaxtıdır. Şərti istehlak səbətinin dəyərinin qiymətləndirilməsi yeganə zəruri və optimal standartdır. Nəhayət, sosial dəstək tədbirləri sistemində həyat səbətinin universallığı prinsipinə keçmək lazımdır”.