Yuxu vəziyyətiniz zehni sağlamlığınız haqqında nə deyir? Həkimlərin cavabı

Sosial şəbəkələrdə yuxu zamanı bədənin duruşuna əsasən stres səviyyəsini və ya emosional problemləri ani şəkildə müəyyənləşdirməyin mümkünlüyü ilə bağlı fikir sürətlə populyarlaşır. Bəzi "TikTok" istifadəçiləri iddia edir ki, "alpinist” və ya "flaminqo” kimi müəyyən yuxu pozaları yüksək stres və emosional gərginlikdən xəbər verir. 

Qayanrinfo "VeryWell Health" portalına istinadən xəbər verir ki, bu, inandırıcı səslənsə də, belə yanaşmanı təsdiqləyən elmi sübutlar demək olar yoxdur.

Yuxu pozasının həqiqətən əhəmiyyəti varmı?

"Providence St. Joseph” xəstəxanasının Yuxu Pozuntuları Mərkəzinin tibbi direktoru Brus Tammelin bildirib ki, yuxu pozaları ilə bağlı araşdırmalar çox azdır və ən çox istinad ediləni hələ 1970-ci illərə aiddir. Müasir elm daha çox yuxunun keyfiyyətinə və onun fiziki və psixi sağlamlıqla əlaqəsinə diqqət yetirir. Bir araşdırma göstərib ki, böyrü üstə yatmaq beynin tullantılardan təmizlənməsinə kömək edərək Altsheymer xəstəliyi riskini azalda bilər.

Bununla belə, mütəxəssislər vurğulayır ki, stres və yuxu arasında ən güclü qarşılıqlı əlaqə mövcuddur – hansı pozada yatmağınızdan asılı olmayaraq biri digərini pisləşdirə bilər.

Niyə stres yatmağa mane olur?

Stres zamanı orqanizm hipotalamo-hipofizar-böyrəküstü vəz (HPA) oxunu aktivləşdirir və bu sistem kortizol – stres reaksiyasını tənzimləyən əsas hormonu – ifraz edir.

Kortizol "yuxu-oyaqlıq” dövrünü idarə edir, həm də maddələr mübadiləsini və iltihabın azalmasını tənzimləyir. Uzunmüddətli yüksək kortizol səviyyəsi və xroniki stres bu prosesləri pozaraq iltihab, xroniki ağrı, depressiya və hətta "Altsheymer” və "Parkinson” xəstəliklərinin inkişafını sürətləndirə bilər.

Normalda kortizol gün ərzində tədricən azalmalıdır. Əgər o, axşama qədər yüksək qalırsa, bu, melatonin – sağlam yuxu üçün vacib hormonun istehsalına mane olur. Zamanla bu, yuxusuzluq kimi pozuntulara, artan narahatlıq və depressiyaya gətirib çıxara bilər.

Beləcə, zərərli dövr yaranır: stres yuxunu pisləşdirir, pis yuxu isə stresi artırır. Tammelin qeyd edir: "Əgər keyfiyyətli və fasiləsiz yuxu almırsınızsa, sizdə narahatlıq və ya depressiya inkişaf edə bilər”. Yuxu pozuntularının müalicəsi zamanı pasiyentlərin psixi vəziyyəti çox zaman yaxşılaşır.

Araşdırmalar göstərir ki, yuxu apnesi, narahat ayaq sindromu, yuxusuzluq, narkolepsiya, gündüz yuxululuğu və dəhşət epizodları psixi çətinlikləri olan insanlarda daha çox rast gəlinir.

Neyroatipik insanlar, xüsusən Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu (DÇHP) olanlar gecələr aşağı melatonin səviyyəsi, sensor həssaslıq və sinir sisteminin yüksək aktivliyi səbəbindən əlavə çətinliklərlə üzləşirlər.

Yatmazdan əvvəl sinir sistemini necə sakitləşdirmək olar?

Sertifikatlı psixiatr və yuxu təbabəti üzrə mütəxəssis, Kaliforniya Universitetinin dosenti Kenqbin Kevin İm bildirir ki, yuxu zamanı diş sıxmaq və ya qulaqları örtməyə çalışmaq kimi bəzi davranışlar sinir sisteminin aktivləşməsini göstərə bilər, lakin bunlar həmişə gündəlik stresinizi əks etdirmir. Bunlar müəyyən anda fiziki gərginlik reaksiyası ola bilər.

Bununla belə, somnambulizm, gecə qorxuları və digər hərəkət fenomenləri kimi bəzi yuxu pozuntuları həqiqətən güclü stres yaşayan insanlarda daha çox müşahidə olunur.

Əgər stres yuxuya mane olursa, axşam rituallarının formalaşdırılması və rahatlaşdırıcı texnikalardan istifadə bədənə sakitləşmək vaxtının gəldiyini göstərməyə kömək edir. Mütəxəssislər aşağıdakıları tövsiyə edir:

* İşləri və gündəlik fəaliyyətləri yataq otağından kənarda saxlayın

* Yatmazdan üç saat əvvəl stimullaşdırıcı hər şeydən uzaq durun

* Gecə yatmazdan əvvəl mərhələli əzələ relaksasiyasını tətbiq edin

Bu sadə addımlar daha sakit atmosfer yaratmağa və bədənin tam bərpa olunmasına kömək edə bilər.

Aydın