Zebra balıqları eşitmə qabiliyyətinin bərpasında genetik mexanizmi aşkarlamağa kömək edib

Bakı, 14 iyul, AZƏRTAC

Amerikalı bioloqlar balıqlarda ətraf mühitdəki titrəyişləri hiss etməyə imkan verən yan xətt orqanında yeni hüceyrələrin yaranma prosesini idarə edən genləri üzə çıxarıblar. Qeyd olunub ki, bu orqan insan və məməlilərdə daxili qulağı formalaşdıran eyni embrion hüceyrələrdən yaranır. Alimlər hesab edirlər ki, bu kəşf eşitmə qabiliyyətinin bərpasına yönəlmiş terapiyaların hazırlanmasını sürətləndirəcək.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə “Stauers” Tibb Araşdırmaları İnstitutunun (SIMR) mətbuat xidməti məlumat yayıb.

"Balıq növü olan zebra balıqlarında bu hüceyrələrin necə bərpa olunduğunu öyrənmək bizə insanlar və məməlilərdə daxili qulaqda bu prosesin baş vermədiyinin səbəbini izah edəcək. Bu, gələcəkdə insanların eşitmə orqanında həmin prosesi işə salmaq imkanlarını araşdırmaq üçün çox vacibdir", – deyə SIMR professor Tatyana Piotrovskinin sözlərini sitat gətirir.

Alimlərin izahına görə, insanlar və məməlilərin eşitmə orqanında çoxlu sayda xüsusi reseptor – tük hüceyrələri mövcuddur. Bu hüceyrələr daxili qulaq mayesindəki mexaniki titrəyişləri beyin tərəfindən anlaşılan elektrik impulslarına çevirir. Tük hüceyrələri zəhərlənmə, yüksək səs və ya digər səbəblərdən kütləvi şəkildə məhv ola bilər ki, bu da karlaşma və eşitmə zəifliyinə gətirib çıxarır.

Lakin bir çox balıq, amfibiya və quş növlərində bu tük hüceyrələri zədələndikdən sonra yenidən bərpa olunur. Bu mexanizmi araşdırmaq üçün alimlər şəffaf bədən quruluşuna malik zebra balıqlarının balalarında təcrübələr aparıblar ki, bu da tük hüceyrələrinin bərpa prosesini vizual izləməyə imkan verib.

Tədqiqatçılar balıqlarda tük hüceyrələrini antibiotik olan neomisinlə məhv etdikdən sonra növbəti günlərdə yan xətt orqanının necə bərpa olunduğunu müşahidə ediblər. Nəticələr göstərib ki, bu reseptorların yenidən yaranmasında aktiv gen dəstlərinə görə fərqlənən iki müxtəlif kök hüceyrə qrupu iştirak edir.

Alimlər müəyyən ediblər ki, hüceyrələrin böyümə və çoxalmasında əsas rolu ccnd2a və ccndx adlı iki oxşar gen oynayır. Sonuncu gen (ccndx) kök hüceyrələrinin tük hüceyrələrinin “əmələ gələcək ilkin formalarına” çevrilməsini idarə edir, birincisi isə (ccnd2a) kök hüceyrələrinin bölünmə prosesini başladır. Bu genlərin zədələnməsi yan xətt orqanının bərpasında ciddi problemlər yaradır ki, bu da alimlərin fikrincə, həmin genlərin insan hüceyrələrində də fəaliyyətini araşdırmaqla tük hüceyrələrinin bərpa olunmadığını anlamağa kömək edə bilər.