Zəngəzur dəhlizi açılır Tramp İrəvanla Bakıya öz planını TƏKLİF EDİB

“Cənubi Qafqazda həll olunmamış əsas problem nəzəri olaraq Asiyanı Avropa ilə birləşdirməli olan nəqliyyat kommunikasiyalarının taleyidir. Gürcüstandan başqa, bu marşrutların bəziləri Ermənistandan da keçə bilər, Türkiyəni Azərbaycanla, daha sonra isə Ankaranın xüsusi marağı olan Mərkəzi Asiya ilə birləşdirə bilər”.
Modern.az xəbər verir ki, bu barədə Karnegi Fondunun məlumatında bildirilib.
Karnegi Fondunun məqaləsindən qeyd edilib ki, Ermənistan üçün bu layihədə iştirak son dərəcə vacibdir. Onun Türkiyə və Azərbaycanla sərhədləri 1990-cı illərdə Birinci Qarabağ müharibəsi başlayandan bəri bağlı qalıb. Bu, faktiki olaraq ölkəni regiondakı bütün böyük nəqliyyat və enerji layihələrinin kənarında qoyub.

“İrəvan ilk növbədə sərhədlərini açmaqla təcrid vəziyyətindən qismən də olsa çıxmağa çalışır. Artıq bir neçə ildir ki, o, “Sülh yollarının kəsişməsi” adlı təşəbbüs irəli sürür, tarixən Ermənistan ərazisindən keçmiş bütün nəqliyyat marşrutlarının bərpasını və istifadəsini təklif edir.

Bakı təkid edir ki, kommunikasiyaların bərpası Azərbaycanı onun Ermənistanın cənubunda yerləşən anklavı olan Naxçıvanla birləşdirəcək cənub yolunun açılmasından başlamalıdır. Bu layihə Bakının təşəbbüsü ilə ikinci Qarabağ müharibəsinin başa çatması ilə bağlı üçtərəfli bəyanata daxil edilib. Moskvanın vasitəçiliyi ilə imzalanmış yuxarıda adı çəkilən sənəd marşrutun gələcək idarə olunmasında Rusiyanın iştirakını nəzərdə tuturdu. Amma bu gün İrəvan bu sxemə etiraz edir və təkid edir ki, gömrük rüsumlarından, pasport nəzarətindən tutmuş təhlükəsizlik məsələlərinə qədər bütün aspektlərə özü nəzarət edəcək.

Bakı cavab verir ki, taleyi sual altında ola biləcək nəqliyyat layihəsinə sərmayə qoymağa hazır deyil, məsələn, Ermənistanda hakimiyyət dəyişsə, bu proje sıradan çıxa bilər. Ona görə də Azərbaycan tələb edir ki, marşrutun dayanıqlı fəaliyyətinə cavabdeh olmaq üçün kənar zamin cəlb edilsin. Görünür, bu mövqe Türkiyə tərəfindən bölüşdürülür, baxmayaraq ki, İrəvan hələ də Ankaranı Ermənistanın marşruta tam nəzarət etmək hüququnu tanımağa inandırmağa ümid edir.

Danışıqlar müddətində tərəfləri uzlaşmaya ən yaxın edən komromis variant avropalı vasitəçilərin səyləri əldə olunub. Bir neçə il əvvəl Avropa İttifaqı Rusiya və Gürcüstanın 2008-ci il müharibəsindən sonra qoyduğu presedentə əsaslanan variant təklif etdi: nəqliyyat marşrutlarının idarə edilməsinin müstəqil xarici şirkətə verilməsi. O zaman müzakirələr Abxaziya və Cənubi Osetiya vasitəsilə yük daşınması ilə bağlı idi, burada nəzarəti İsveçrə operatoru həyata keçirməli idi və məlumatları müntəzəm olaraq bütün maraqlı tərəflərlə bölüşməyə borclu idi.

Vəziyyətdəki əhəmiyyətli fərqlərə baxmayaraq, bu mexanizm Ermənistan və Azərbaycana da təklif edilib. Lakin müzakirələrdə heç bir irəliləyiş əldə olunmayıb. Aİ-nin cəhdlərinin qarşısı alınıb: əvvəlcə Ermənistan-Azərbaycan sərhədində gərginliyin yeni mərhələsi başlayıb, sonra 2023-cü ildə Dağlıq Qarabağda gərginlikn yaşanıb”, - məqalədə bildirılib.

Karnegi Fondu Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərinin normallaşması üçün ABŞ-nin prosesə qoşulduğunu bəyan edib.
“Bu gün ABŞ danışıqları canlandıra bilər. İki xarici diplomat bildirib ki, dünyada münaqişələrin həlli kursunu götürən Donald Tramp administrasiyası artıq Ermənistan və Azərbaycana öz planını təklif edib. Ümumiyyətlə, bu plan Aİ-nin təkliflərini təkrarlayır, lakin Amerika məntiqinə əsaslanır: Amerika biznesinin birbaşa iştirakı ilə sazişin davamlılığına zəmanət vermək – məsələn, Ukraynada nadir metallar üzrə sövdələşmədə baş verdiyi kimi.

Bununla belə, Vaşinqton prosesin “ölü nöqtə”dən hərəkətə keçməsi üçün çox səy göstərməli olacaq. İki mümkün variant var. Birincisi, sülh sazişini imzalamaq üçün Azərbaycanı Ermənistan konstitusiyası ilə bağlı irəli sürdüyü tələblərdən imtina etməyə inandırmaqdır. Buna, məsələn, Əliyevi Ağ Evə dəvət etməklə nail olmaq olar.

İkinci, daha real variant isə marşrutun Ermənistan hissəsinə tam nəzarət tələbindən imtina etməsi -İrəvana Amerika modeli ilə razılaşması üçün təzyiq göstərməkdir. Çox güman ki, bu, həm də o demək olacaq ki, Ermənistan sülh sazişinin tez bir zamanda imzalanmasına, deməli, bütün sərhədlərin açılmasına və uzun illər təcrid vəziyyətinə son qoyulmasına ümidlərini itirməli olacaq.

Müzakirələr hələ ilkin mərhələdə olsa da, təfərrüatlar dəyişdirilə bilər, ABŞ rəsmilərindən biri uğur qazanacaqlaına əmin olduğunu bildirib. “Ola bilsin ki, prezident Tramp hətta buna görə Nobel mükafatı da alar”, - amerikalı rəsmi deyib”, – məqalədə bildirilib.
A.Qorxmaz