“Zərdab yetişdirəcəm” deyib özünü ilanlara yem etdi

650 doza zəhər, 200 ölümcül sancma

57 yaşlı herpetoloq Tim Fridenin ilanlara marağı uşaq yaşlarından başlayıb. Uşaq ikən ilan ovlayan və ilanlardan birinin onu dişləməsinə imkan yaradan Tim Fride 30 yaşlarında ilanlarla peşəkar şəkildə məşğul olmağa qərar verib. 

“Sherg.az” “Milliyet.com.tr”yə istinadən bildirir ki, o, tibbi araşdırma karyerasına hörümçək və əqrəb sağma dərsləri alaraq başlayıb və ilanlarla “işləyərək” tədqiqatlarını daha da genişləndirib. 20 il ərzində o, özünə xüsusi miqdarda hazırlanmış 650-dən çox ilan zəhəri vurub. O, təhlükəli ilanların, o cümlədən kobraların və mambaların onu 200 dəfədən çox dişləməsinə icazə verib. Fride 16 ölümcül ilan növünə qarşı toxunulmazlıq qazanmağa çalışarkən qanında antidot kimi istifadə edilən unikal antikorlar inkişaf etdirdi. Fride özünü sınaqdan keçirməsinin sonunda bütün bəşəriyyəti xilas etməyi planlaşdırır. O, ilk təhlükəli dişləməsini 2001-ci ilin sentyabrında Misir kobrasını sağmağa cəhd edərkən (sağma prosesi ilanla ehtiyatlı davranmaq və onu zəhərin toplandığı xüsusi qaba, adətən şüşə və ya plastik butulkaya vurmağa çağırmaqdan ibarətdir) və kobra təsadüfən onun barmağını dişləyərkən alıb. O, aylarla kobranın zəhərini mikrodozlaşdıraraq (aşağı dozalar verməklə insanlarda dərmanların davranışını öyrənmək üçün bir texnika) sağ qaldı. Az qala ölmək üzrə olandan sonra o, kobranın onun bisepsindən dişləməsinə icazə verdi. Bu dəfə həkimlər onu zooparkdan gələn zəhərə qarşı altı flakonla diriltməli olublar və o, dörd gün komada qalıb. Friedin qanı 2018-ci ildə su kobrası tərəfindən ən son dişlənildikdən sonra çox dəyərli oldu. Tim Friedin təxminən 30 il ərzində ilan sancmalarına qarşı antidot hazırlamaq üçün 16-dan çox müxtəlif ilan tərəfindən dişlənməsinə icazə verən Tim Friedin hekayəsini eşidənlər onun etdiklərinin çox təhlükəli olduğu ilə razılaşırlar. Yüzlərlə ilanın onu dişləməsinə bilərəkdən imkan yaradan Fried "New York Times" qəzetinə açıqlamasında “bu təcrübələrin hamısını insanlığa faydam olsun deyə edirəm. Heç vaxt görüşməyəcəyim, danışmadığım və yəqin ki, heç vaxt görmədiyim insanlar üçün fərq yarada bildiyim üçün həqiqətən fəxr edirəm", deyib. Tez bir zamanda məşhurlaşan Friedin hekayəsi immunoloq Ceykob Qlanvilin diqqətini çəkdi. Cakob Qlanvill ona yaxınlaşaraq antikorla dolu qanını yoxlamaq istədiyini söylədi. Friee qəbul etdi və tədqiqat üçün qan verdi. İndi onun qanı təsəvvür etdiyi kimi San-Fransiskoda antidot yaratmaq üçün istifadə olunur. Tim Fried həmçinin Qlanvill ilə biotexnologiya şirkəti "Centivax"da işləyir. Bəs Friedin əsəri bütün bəşəriyyət üçün zərərli ola bilərmi? Əczaçılıq toksikologiyası mütəxəssisi professor Əhməd Aydın bildirib ki, Friedin özünü ilan zəhərinə davamlı olaraq məruz qoyması düzgün yanaşma deyil, çünki zəhərin bədəndə hansı reaksiyaya səbəb olacağını təxmin etmək çətindir. O, ilan zəhərlərinin son dərəcə zəhərli maddələr ehtiva etdiyini və düzgün tətbiq edilmədikdə insan həyatı bahasına başa gələ biləcəyini vurğulayıb. Ə.Aydın, Friedenin təcrübələrindən əldə etdiyi nəticənin bütün bəşəriyyəti əhatə etməsi düzgün deyil", deyib. Türkiyədə olduğu kimi, əslində, hər ölkə öz coğrafiyasında yaşayan ilan növlərinə görə zərdab əldə edib saxlamalıdır. Əgər insanı ilan sancıb xəstəxanaya müraciət edirsə, ona sancdığı ilana uyğun zərdab verilir. Bu serum insanı sancmış ilan növünə aid deyilsə, işləməyə bilər. Ancaq "polivalent" adlanan bir texnika zəhərli ilandan əldə edilən peyvəndin bir çox ilan sancma növündə istifadə edilməsinə imkan verir. Ə.Aydın, "ilan əleyhinə zəhərlər monovalent (yəni tək ilan növünə xas olan antikorları ehtiva edən) və çoxvalentli (yəni birdən çox ilan növünə xas antikor ehtiva edən) olaraq istehsal olunur. Ümumi bir yanaşma olaraq, polivalent antizəhərlərin hamısını və ya böyük əksəriyyətini əhatə etmək üçün istehsal edilən zəhərli bölgələrə üstünlük verilir. Terapevtik effektivliyi yüksəkdir, digər tərəfdən, bir coğrafi bölgədə tapılan və ilan sancmalarının əksəriyyətinin səbəbi olaraq göstərilə bilən bir ilan növü varsa, ona qarşı inkişaf etdirilən monovalent anti-zəhərlərdən də istifadə edilir", deyib.