Icma.az
close
up
RU
Ziyalı olmağın mənasızlığı Orxan Saffari yazır…

Ziyalı olmağın mənasızlığı Orxan Saffari yazır…

Icma.az, Gununsesi portalına istinadən məlumat yayır.

Çox yəqin, hər bir cəmiyyətin “ziyalı” anlayışı var və yaxud da hər bir cəmiyyətə mütləq ziyalı, “ziyalıfason” bir anlayış lazımdır.
Əlbəttə, burada əsas bir səbəb də kütlənin mənəvi ehtiyaclarıdır.

Ancaq nədir ziyalı olmaq?

Bəlkə, ziyalı anlayışı boş yerə müqəddəsləşdirilmiş, həqiqətdə isə lazım olmayan, daha dəqiq, xeyrindən çox ziyanı olan anlayışdır?
Aydın məsələdir, ziyalı deyiləndə ağıla ilk gələn daha çox yazıçı, şair, ümumiyyətlə, sənət adamı, siyasətçi kimi qəbildən olan şəxslər olur. Cəmiyyətin isə ziyalı anlayışı fərqlidir.

Məsələn, bir qism ziyalını inqilabçı kimi görür, onun bilvasitə olaraq aktiv müxalif siyasətçi olmağını istəyir, digər bir qism isə elə mövcud sistemin yanında, mədəni və başıaşağı təsəvvür edir. Söz yox, bu, daha çox cəmiyyətlərə, siyasi sistemlərə uyğun olaraq dəyişən münasibətlərdir.

Ancaq belə demək olarsa, ziyalı anlayışı ta qədimdən dövlətin uydurduğu bir forma, qəlibdir.
Adətən, ziyalı cəmiyyətə təsir gücü olan şəxslərdən “düzəldilir”. Yaxud ziyalı olursansa, necəsə sonradan da olsa bir qəlibə düşürsən.
Əslində, geniş anlamda xalqlara heç vaxt ziyalı lazım olmur. Ziyalısı çox olan, ziyalıya ehtiyac duyan cəmiyyətlər isə daha çox əzik cəmiyyətlərdir. Yəni əslində, xalqa lazım olan, ziyalı bildikləri nəsnənin adı başqadır, dəqiq ziyalılıq deyil.

Ziyalı bir növ kütlənin natamamlığından formalaşan ehtiyacdır.

Sual olunur: Bəlkə, ziyalı elə hakimiyyətin yanında olmalı olan, konkret ictimai fayda verən və mədəni şüura təsir edən şəxsdir, onun hər hansısa bir siyasi konktekstdə yeri yoxdur?
Xalq hər nə qədər ziyalını yanında görmək istəsə də, şüuraltında onun yanında olmadığını da yaxşı bilir. Onsuz da, müasir dövrdə ziyalı anlayışı xalqdan ayrılmış, elitar, qapalı bir sinifdir.

Belə çıxır, əslində, ziyalı anlayışının bu forması həqiqəti demək üçün yox, daha çox onu gizlətmək üçün lazımdır.
Ziyalı anlayışı daha çox güc sahiblərinin cəmiyyətin içindəki təbəqələşməni qoruyub saxlamaq məqsədilə yaratdığı bir aldatmacadır.
Bir sözlə, insanın bilinən cür mövcud ziyalı olması onun ikinci şəxsiyyətidir.

Daha dəqiq, ziyalılıq azadlığını əldən verməkdir, təbiilikdən uzaqlaşmaq və maskalanmaqdır.
Bu, fəlsəfədə də belədir. Məsələn, “Ekzistensialist”lər üçün insanın əsas borcu “özünə sadiq olmaqdır”. Ziyalı kimliyi isə insanı autentiklikdən uzaqlaşdırır: o, özünü deyil, cəmiyyətin gözündə “ziyalıya yaraşan” obrazı yaşayır.

Yəni ziyalı olmaq özünü itirməkdir, çünki artıq sənin üzərində ictimai gözlənti maskası var.
Xülasə, ziyalı anlayışı sadəcə ictimai illüziya, mədəniyyətin özünü aldatmaq formasıdır.

Orxan Saffari
Gununsesi.info

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:232
embedMənbə:https://www.gununsesi.info
archiveBu xəbər 29 Sentyabr 2025 11:30 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see337

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see313

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see310

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see284

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see278

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see276

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see272

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see268

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see257

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see253

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see249

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see249

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see219

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see217

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see210

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see202

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see198

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see198

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see193

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri