Sədaqətli insan olmağın mənasızlığı Orxan Saffari yazır…

Sədaqət insan iradəsinə vurulan zəncirdir. (c)

“İnsan gərək sədaqətli olsun” fikri və ümumən sədaqət anlayışının müsbət mənası aydın və başa düşüləndir. Bəs sədaqət eyni zamanda həm də mənfi bir xüsusiyyətdirsə?

Əlbəttə, insanların müxtəlif stiuasiyalarda bir-birilərinə qarşı sədaqətli olmaqları yaşamı daha da asanlaşdırır, insanı xoşbəxt edir. Məsələn, bir-birini sevən iki insanın məhz bir-birilərinə sədaqətli olmaqları, bu mənada müsbət xüsusiyyətdir.

Bəs bu, bütün stiuasiyalar üçün keçərlidirmi?

Bəlkə, sədaqətli olmaq bir az da yaltaq olmaq deməkdir?

Məsələn, sədaqət olan yerdə nə olmaz?

Əlbəttə, sədaqət olan yerdə olmayan əsas məsələ ədalətdir.

Bir şəxsə, bir məsələyə sədaqətli olan kəs, həmin şəxs və məsələ barəsində ədalətli ola, müxtəlif stiuasiyalarda ədalətli qərar verə bilməz. Sədaqət bu mənada həm də sorğulamamaq, qeyd-şərtsiz inanmaqdır.

Sədaqətli olmaq, həmçinin bir qədər də qul əxlaqıdır.

Daha dəqiq, sədaqətli insan anlayışı lider uydurması, siyasi idarəetmə formasıdır.

Mənfi və ya müsbət olmasından asılı olmayaraq, adətən, sadiq, sədaqətli olmayanlar, içdiyi andlara sadiq qala bilməyən insanlar böyük insanlar ola bilirlər.

Deqredasiyaya uğramış müasir dəyərlərdə, kapitalist şərtlərdə sədaqətli olmaq inkişaf da edə bilməməkdir.

Bu mənada, “İnsan sədaqətli olmalıdır” rəhbər, lider, böyük adamın tapşırığıdır və bu hiss daha çox yaltaq, zəif, qorxaq adamlar tərəfindən icra olunur. Yəni sədaqət təkcə insana yox, daha çox işçi insana yönəlik düşüncədir.

Bəs doğrudanmı sədaqət əxlaqın, insanlığın və münasibətlərin təməlidir?

Bəlkə bu, sadəcə ciddi görünmək, sosial normalara uyğun davranmaq və başqasının gözündə etibarlı təsir bağışlamaq cəhdindən başqa bir şey deyil?

Sədaqət mahiyyətdir, yoxsa maska?

Sədəqət anlayışı insanın daxili mahiyyətinə deyil, davranış formasına əsaslanır. Yəni sədəqətli olmaq var olmaq deyil, oynamaqdır. Bu davranış forması insanı daha “düzgün”, daha “çevik”, daha “sağlam” göstərməyi hədəfləyir. Hər kəs ciddi, möhkəm və ardıcıl görünmək istəyir. Sədaqət məhz bu görüntünün təbəssümüdür.

Əslində isə, insan daxili olaraq tamamilə dəyişkəndir: fikri dəyişir, hissi dəyişir, ehtiyacı, gücü, motivi hər gün yenilənir. Belə bir varlığın “daim sədəqətli” qalmasını tələb etmək, küləkdən sabit olmağı tələb etmək kimidir.

Görünən odur, insan təbiət etibarı ilə sədaqətli ola bilməz.

Sədaqət daha çox şəxsi münasibətə bağlı anlayışdır.

Bu mənada, sədaqət həqiqət də deyil. Yəni
sən bir fikrə, bir insana, bir sistemə “sədaqətli” ola bilərsən, amma bu fikrin və ya sistemin həqiqi olub-olmaması heç kimə maraqlı olmur.

Bu, dini, siyasi və sosial sistemlərin ən çox sevdiyi şeydir:

Sən həqiqəti yoxla, dəyiş, irəlilə demirlər,
sən sadəcə sədəqətli ol deyirlər.

Bəs görəsən, sədaqətə alternativ nə ola bilər?

Bəlkə səmimiyyət?

Səmimiyyət bu mənada dəyişməyə, fərqli düşünməyə, yenidən qərar verməyə, hisslərini etiraf etməyə imkan verən yeganə sağlam yoldur.

Yəni sədaqət donmuş dəyər, səmimiyyət isə yaşayan haldır.

Konkret demək lazımdırsa, sədaqət kollektiv şüur, kollektiv əxlaqın diktəsidir.

Düşünən insan sabit ideyalara yox, azad seçimlərə sədaqət göstərməlidir.

Orxan Saffari

Gununsesi.info