“Mübarizə aparan insan” mənasızlığı Orxan Saffari yazır...

Əlbəttə, insan daim özünü və həyatını hansısa formada mənalı etmək üçün müəyyən anlayışlara sığınır. O, bəzən bu anlayışları o qədər müqəddəs bilir, məsələn, ömrünün sonuna qədər formasından asılı olmayaraq, nələrsə uğrunda amansız mübarizə də aparır.

Ancaq maraqlıdır, mübarizə göründüyü qədər mənalıdırmı? Ümumiyyətlə, insan niyə ömrü boyu mübarizə aparmalı, bu miskin həyatını bu cür anlayışa həsr etməlidir?
Mübarizələr azadlığı, ümumilikdə kütləviliyi, ədaləti ehtiva etdiyi üçün də insan üçün böyük görünür.

Bəlkə, insan başqa yol olmadığı üçün mübarizə aparır?

Mübarizələrin romantik tərəfində nəticə görünsə də, əslində, heç vaxt bu nəticə tam əldə olunmur.
Şopenhauer insan həyatını əzab və iradənin əsarəti kimi görürdü. O deyirdi ki, həyat özü bir “istək və ehtiraslar dənizi”dir və bu istəklər insanı daim narahatlığa, mübarizəyə sürükləyir. Hər nə qədər mübarizə aparsaq da, tam bir məmnunluq əldə edilmir.

Bəs onda niyə mübarizə niyə var? Çünki insanın maiyyəti arzu və istəklərdən ibarətdir həm də. Bu istəklər də bizi mübarizəyə vadar edir: uğrunda döyüşdüyümüz ideyalar, insanlar, məqamlar – hamısı bir istək formasıdır.
Mübarizə aparmaq, əslində, bir az da kölə əxlaqıdır, yenilikçiliyə yaddır. Çün, artıq dünyada uğrunda mübarizə aparılmayan nəsə qalmayıb. Mübarizə bu mənada, başqalarının ideallarına, dini və ya ictimai dəyərlərə kor-koranə həsr olunmaqdır.

Mübarizəyə həsr olunmuş ömür nələrisə qazanmaq üçün yox, yaşadığını hiss etmək üçündür.
İnsanın mübarizə aparması həm də boşluğa düşməmək hissindən yaranır. İnsan məhz boşluğa düşməkdən qorxduğu üçün ora ideologiyalar, dəyərlər, “uğrunda ölməli” səbəblər yaradır.
Nəyinsə uğrunda ölməyə çalışmaq romantikadır, reallıq isə daha çox yaşaya bilməməkdir.
Taoizmə görə, hər şey axındadır. İnsan bu axına qarşı durmağa çalışdıqda, yəni mübarizə etdikdə öz təbiətindən uzaqlaşır. Mübarizə insanı sərtləşdirir, bir haldan başqa hala salır. Yəni sən bir ideya üçün savaşa-savaşa öz təbiiliyini itirirsən.

Rus ekzistensialisti Lev Şestov isə insanın ideyalar üçün yaşamasını “ağlın diktaturası” adlandırırdı. O deyirdi ki, insan çox zaman ideyaların zəncirinə düşür: azadlıq, ədalət, həqiqət kimi uydurduğumuz sözlərə əsir oluruq.
Şestova görə, əslində, bu cür ideyalar sənin deyil. Onlar əvvəldən yazılmış kitablar, təşkilatlanmış fikirlər, minlərlə insanın beynindən süzülmüş formullardır.

Ən təhlükəli olan isə budur: Mübariz insan düşünür ki, onun həyatı dəyərlidir, çünki o bir ideya üçün yaşayır.
Başqa cür desək, mübarizə aparmamaq da mübarizədir. Daha dəqiq, heç nəyə qarşı çıxmamaq özünü başqa bir şeyin içində yox etməkdən imtina etməkdir.

Nəhayət, insan doğulanda ideyasız idi: Səssiz, təmiz, mübarizəsiz. Mübarizə isə səssizliyi və təmizliyi aradan qaldırdı.
Mübarizə özündə məntiqi olmayan bir fəaliyyətdir. O, məqsədlə doludur, amma mənbəsizdir. Yəni mübarizə ilə hara getdiyini bilmək olur, amma mübarizənin hardan gəldiyi məlum deyil.

Mübarizə ona görə mənasızdır, onu aparan adam var olmaq yox, məhz haqlı olmaq istəyir.
Ən pisi, mübarizə aparan insanda şəxsiyyət pozğunluğu yaranır, özündən çıxardır. Mübarizə aparan insan artıq “filankəsin tərəfdarı”, “filan ideyanın döyüşçüsü”, “filan dəyərlərin müdafiəçisi”dir.
Xülasə, mübarizə mahiyyət yox, mahiyyətsizliyin kosmetikasıdır.

Orxan Saffari
Gununsesi.info