11.700 ildir heç bir insan belə bir mənzərə görməmişdi

Kaliforniyanın möhtəşəm Sierra Nevada dağları min illərdir gizlətdiyi bir sirri üzə çıxarmaq üzrədir. Alimlərin yeni araşdırmasına görə, bölgədəki buzlaqların sürətlə əriməsi nəticəsində bu dağların qaya səthləri Buzlaşma dövründən bəri ilk dəfə tam şəkildə görünəcək.

Qaynarinfo xəbər verir ki, əgər proqnozlar doğru çıxarsa, bu gün yaşayan nəsil insanlıq tarixində indiyədək heç kimin görmədiyi bir mənzərəyə — buzsuz Yosemite zirvələrinə şahidlik edəcək.

Yeni yayımlanan araşdırma göstərir ki, Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı Sierra Nevada silsiləsində yerləşən ən iri buzlaqlar indiki geoloji dövr olan Holosen boyu (son 11.700 il) ərzində mövcudluğunu qoruyub saxlayıb. Bu da həmin buzlaqların son Buzlaşma dövründən sonra baş verən bütün istiləşmə mərhələlərinə baxmayaraq tamamilə ərimədiyini göstərir.

Tədqiqatçılar bu nəticəyə gəlmək üçün Sierra Nevada bölgəsindəki dörd böyük buzlağın — "Conness”, "Maclure”, "Lyell” və "Palisade” — altından yeni əmələ gəlmiş əsas qaya nümunələri toplayıblar. Laboratoriya analizlərində bu qayalar kosmik şüalanmanın təsiri ilə əmələ gələn radioaktiv karbon və berilium izotoplarının miqdarı baxımından incələnib.

Nəticələr göstərib ki, Yosemite Milli Parkı və onun sərhədindəki iki böyük buzlaq yaxınlığındakı qayalar ən azı 11.700 ildir kosmik radiasiyadan qorunub. Bu isə həmin qayaların bütün bu dövr ərzində qalın buz təbəqəsi altında gizli qaldığını təsdiqləyir.

Bəzi mütəxəssislər 11.700 illik bu göstəricinin belə olduqca təvazökar hesab oluna biləcəyini bildirirlər. Çünki digər geoloji tədqiqatlar Kaliforniyadakı buzlaqların maksimum genişliyinə təxminən 30.000 il əvvəl çatdığını göstərir.

İnsanların Amerika qitəsinə nə vaxt yerləşdiyi hələ də müzakirə mövzusudur, lakin əksər hesablamalar bu tarixi təxminən 20.000 il əvvələ aid edir. Əgər Sierra Nevada buzlaqları həqiqətən də 30.000 il əvvəl formalaşmışdısa, deməli, Amerikada yaşamış heç bir insan Yosemite zirvələrini tamamilə buzsuz şəkildə görməyib. Ancaq bu geoloji davamlılıq artıq sona çatmaq üzrədir.

İqlim dəyişikliyi planetdəki buzlaqları misli görünməmiş sürətlə əridir və Kaliforniya buzlaqları da bu prosesdən yayınmır. 19-cu əsrdə aparılan ilk ölçmələrdən bu yana Sierra Nevada buzlaqlarının təqribən 75 faizi artıq yoxa çıxıb. Qərbi ABŞ üzrə aparılan iqlim modellərinə əsasən, bu əsrin sonuna qədər bölgədəki buzlaqların demək olar ki, tamamilə əriməsi gözlənilir.

Bu böyük itki, bölgənin ekosistemlərinə, su mənbələrinə və təbii mühitinə ciddi təsir göstərəcək. Lakin elmi baxımdan bu hadisə həm də mühüm bir dönüş nöqtəsidir. Viskonsin-Medison Universitetinin paleoklimatoloqu və araşdırmanın baş müəllifi Endryu Cons (Andrew Jones) bunu belə ifadə edib: "Buzlaqlar əridikdə, biz Yosemitedə buzsuz zirvələri görən ilk insanlar olacağıq".

Yəni cəmi bir neçə onillik ərzində təbiət bizə on min illərdir gizli saxladığı bir mənzərəni göstərəcək.

Aydın