133 ölkənin reytinqində 3 cü yer

Azərbaycan dövlət maliyyə idarəçiliyi reytinqində yüksək nəticə əldə edib

Azərbaycan maliyyə idarəçiliyi “Chandler Governance Group” tərəfindən dərc olunan 2026-cı ilə dair “Chandler Yaxşı İdarəetmə İndeksi” (Chandler Good Government Index 2026 - CGGI 2026) hesabatında yüksək nəticə göstərib. Ölkəmiz indeksin əsas qiymətləndirmə istiqamətlərindən olan “Maliyyə idarəçiliyi” (Financial Stewardship) üzrə 133 ölkə arasında Sinqapur və Norveçdən sonra 3-cü yeri tutub. Hesabatda bildirilir ki, “maliyyə idarəçiliyi” meyarı üzrə yüksək nəticə göstərən ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda səmərəli dövlət maliyyə idarəçiliyi, büdcə intizamı və fiskal şəffaflıq vətəndaşlar üçün daha yaxşı nəticələrin təmin edilməsi və iqtisadi inkişaf baxımından mühüm idarəetmə şərtləridir.

“Chandler Governance Group” mərkəzi Sinqapurda yerləşən və qlobal miqyasda dövlət sektorunun səmərəliliyini artırmağa xidmət edən beynəlxalq təşkilatdır. Hökumətlərə dövlət idarəçiliyinin gücləndirilməsi və praktik islahatların aparılması istiqamətində dəstək göstərən təşkilat 2021-ci ildən etibarən dünya ölkələrinin hökumət imkanlarını, effektivliyini və dövlət idarəçiliyi keyfiyyətini ölçən və qiymətləndirən nüfuzlu qlobal indeks yayımlayır. Təşkilatın hesabatında Azərbaycanla bağlı qiymətləndirmə son illərdə büdcə siyasəti ilə bağlı həyata keçirilən uğurlu siyasətin nəticəsi hesab edilə bilər.

Qeyd edək ki, “Chandler Good Government Index 2026” xülasəsində “maliyyə idarəçiliyi” meyarı üzrə qiymətləndirmə 3 əsas parametr - “büdcə profisiti”, “dövlət xərclərinin səmərəliliyi” və “dövlət borcu” indikatorları üzrə aparılıb. Azərbaycan bu indikatorlar üzrə yüksək nəticələr göstərərək “büdcə profisiti” üzrə 1-ci, “dövlət xərclərinin səmərəliliyi” üzrə 16-cı, “dövlət borcu” üzrə isə 26-cı mövqedə yer alıb.

Büdcə profisiti üzrə birinci...

Büdcə profisiti dövlət büdcəsinin gəlirlərinin xərclərindən artıq olmasını əks etdirən göstəricidir. Dövlətin müəyyən dövr ərzində əldə etdiyi maliyyə vəsaitlərinin (vergilər, rüsumlar və digər daxilolmalar) həmin dövrdə etdiyi xərclərdən çox olmasıdır. Son illərdə ölkəmizin büdcə gəlirlərinin davamlı olaraq xərcləri üstələməsi müşahidə edilir. Hər ilin sonunda büdcədə faktiki olaraq 2 milyard manata yaxın profisit yaranır. 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında da bu proses davam edib, dövlət büdcəsində 3,5 milyard manatdan çox, icmal büdcədə isə 6 milyard manata yaxın profisit yaranıb. Büdcə profisiti dövlət borcunun azaldılmasına, valyuta ehtiyatlarının artırılmasına və makroiqtisadi sabitliyin qorunmasına kömək edir. Bu baxımdan profisit maliyyə sektorunda büdcə balansının dayanıqlılığına görə, mühüm amil kimi diqqətdə saxlanılır.

Dövlət xərclərinin səmərəliliyi yüksəlib

Hesabatda “dövlət xərclərinin səmərəliliyi” indeksi də büdcə parametrlərində mühüm yer tutan faktorlardan biridir. Xərclərin səmərəliliyi - dövlət büdcəsi vəsaitlərinin minimum resurs sərf etməklə maksimum sosial-iqtisadi nəticənin əldə olunması prinsipinə uyğun idarə edilməsidir. Bu, fiskal yığımların israf olunmadan, cəmiyyət üçün ən faydalı şəkildə xərclənməsinin təmin edilməsi deməkdir. Son illərdə Azərbaycanda nəticəyönümlü büdcə siyasətinə keçid xərclərin səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, şəffaflıq və hesabatlılığı da gücləndirir. Xüsusilə də rəqəmsallaşma, dövlət satınalmalarının elektron platformalar (e-satınalma) vasitəsilə açıq tender şəraitində keçirilməsi, rəqəmsal maliyyə sisteminin tətbiqi büdcədənkənar istifadə hallarını azaldır. Dövlət xərclərinin səmərəliliyinin yüksək olması isə makroiqtisadi sabitliyi qoruyur, inflyasiyanı cilovlayır və ölkənin beynəlxalq reytinqlərdə mövqeyini gücləndirir. Bu baxımdan həmin indeks üzrə göstəricinin yaxşılaşması Azərbaycanın rəqabətqabiliyyətlilik imkanlarını da artırır.

“Dövlət borcu” indeksi üzrə 26-cı mövqe

Hesabatın “dövlət borcu” indeksi üzrə 26-cı mövqedə yer alması Azərbaycanın borc strategiyası ilə bağlı mükəmməl siyasət yürütməsidir. Hazırda ölkəmizin xarici dövlət borcu 4,5 milyard dollar təşkil edib. Borc 2026-cı ilin əvvəli ilə müqayisədə mütləq ifadədə 196,7 milyon dollar və ya 4,1 faiz azalıb. Ümumilikdə, xarici dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti 2026-cı ilin əvvəli ilə müqayisədə 0,3 faiz bənd aşağı düşüb. Bu gün Azərbaycan dünya miqyasında xarici borcun ÜDM-ə nisbətinə görə, dünyada ən aşağı göstəricilərdən birinə malik ölkədir. İnkişaf etmiş bütün ölkələrdə xarici borc ÜDM-in 80, hətta 100, 110 və ya 120 faiz təşkil edir. Azərbaycan hazırda borcun vəziyyətinə görə, dünyanın ən sabit ölkələr sırasında yer alır. Ölkəmiz regionda xarici borcun ÜDM-də nisbətinə görə, ən yaxşı ölkələr qrupundadır.

Azərbaycanın ÜDM-ə nisbətdə aşağı borc səviyyəsi və yüksək strateji valyuta ehtiyatları ölkəmizin tədiyyə qabiliyyəti barədə beynəlxalq maliyyə bazarlarında olduqca müsbət rəy formalaşdırıb. Həmçinin ölkəmizdə ictimai-siyasi, iqtisadi və sosial sabitlik, aydın ifadə olunmuş siyasi iradə və perspektivlər xarici borclar üçün risk səviyyəsini aşağı salır. Belə ki, xarici maliyyə institutları borclarını azaldan ölkələrə növbəti borc paketi ayırarkən daha aşağı faizlə və uzunmüddətli şərtlərlə verir. Bu amillər “Chandler Good Government Index 2026” hesabatında “dövlət borcu” indeksi üzrə yüksək nəticənin qazanılmasında mühüm rol oynayıb.

Ümumiyyətlə, Azərbaycanda dövlət maliyyəsinin idarə olunmasında tətbiq edilən yeni yanaşmalar, yeni rəqəmsal və institusional mexanizmlər bu sahədə şəffaflıq və hesabatlılığın artmasına səbəb olmaqda, maliyyə nəzarətinin güclənməsini təmin etməkdədir. Sözsüz ki, bu islahatlar xarici institutlar, o cümlədən “Chandler Governance Group” təşkilatı tərəfindən Azərbaycanda səmərəli dövlət maliyyə idarəçiliyinə yüksək qiymət verməsində mühüm rol oynayır.

E.CƏFƏRLİ