17 yaşında intihar edən ingilis şair Saxtakar yoxsa gənc dahi?

Bu gün ingilis şair Tomas Çattertonun anım günüdür.

Kulis.az onun həyatı və yaradıclığı haqqında materialı təqdim edir.

Ədəbiyyat tarixində elə simalar var ki, onların taleyi yazdıqları ən dramatik əsərdən belə daha təsirli və sarsıdıcıdır.

Cəmi 17 il ömür sürmüş, lakin ölümündən sonra romantizm hərəkatının ilham pərisinə və simvoluna çevrilmiş ingilis şairi Tomas Çatterton məhz belə bir şairdir.

1752-ci ildə Bristol şəhərində kasıb bir ailədə doğulan Çatterton uşaqlıqdan qeyri-adi istedadı ilə seçilirdi.

Onun ən böyük sirri və ədəbi fəndgirliyi hələ 12-14 yaşlarında formalaşdı: o, XV əsrə aid olduğunu iddia etdiyi Tomas Rouli adlı xəyali bir keşiş-şair personajı yaratdı.

Çatterton qədim kilsə sandıqlarından tapdığı köhnə perqamentləri yandıraraq, çay və şam hisi ilə saraldaraq onları sanki yüzilliklər əvvəl yazılmış kimi saxtalaşdırırdı.

Bu "Rouli şeirləri" o qədər mükəmməl orta əsr ingiliscəsi, üslubu və ritmi ilə yazılmışdı ki, dövrün tanınmış ədəbiyyatşünasları və tənqidçiləri belə uzun müddət onların qədim əlyazma olduğuna inandılar.

Uşaq ikən anası və müəllimləri onun zehni inkişafdan geri qaldığını düşünürdülər.

Lakin bir gün köhnə musiqi notları və qotik hərflərlə bəzədilmiş Bibliyanı görəndən sonra inanılmaz sürətlə oxumağı öyrəndi və kitablara bağlandı.

Çatterton əlyazmalarını dövrün məşhur yazıçısı və qotik ədəbiyyatın banisi Xoras Uolpola göndərdi.

Uolpol əvvəlcə heyran olsa da, sonradan mətnlərin saxta olduğunu və müəllifin cəmi 16 yaşlı kasıb bir yeniyetmə olduğunu biləndə onu laqeydliklə rədd etdi.

Bu rədd cavabı gənc şairin qüruruna vurulan ən ağır zərbə oldu.

1770-ci ildə şöhrət qazanmaq ümidi ilə Londona köçən Çatterton qısa müddətdə dərin aclıq və səfalətə yuvarlandı.

Ev sahibəsinin çörək təklifini belə alçaldıcı sayaraq qürurla rədd edən şair, 1770-ci ilin avqustunda, 18 yaşına cəmi üç ay qalmış, çardaqda zəhər içərək həyatına son qoydu.

Tomas Çattertonun intiharı Avropa ədəbiyyatında "anlaşılmayan, cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməyən məğrur və parlaq dahi" arxetipini yaratdı.

Vilyam Vordsvort onu "əzəmətli yuxusuz ruh" adlandırdı, Con Kits məşhur "Endimion" poemasını məhz onun xatirəsinə həsr etdi.

Persi Biş Şelli isə "Adonais" elegiyasında Çattertonu göylərdə parlayan ilahi bir ulduz kimi vəsf etdi.

Onun qısa ömrü dahiliklə tənhalığın, sənət eşqi ilə amansız reallığın ən kədərli toqquşması olaraq tarixdə qaldı.