250 manata sevgili və var dövlət vədi: Şüuraltı kodlaşdırma edənlər elə falçıdırlar

Sosial mediada qeyri-adi psixoloji seanslarla müəyyən istəklərə nail olmaqla bağlı paylaşımlar yenidən gündəm olub.

Özünü psixoloq və ruhi-mənəvi kouç (spiritual coach) kimi təqdim edən Əfsanə Qasımlı ödəniş qarşılığında "yay bombası" hazırlaması ilə bağlı paylaşım edib. O, sözügedən paylaşımda bildirib ki, prosesə müxtəlif seanslar, "şəfa prosesləri" vasitəsilə ad dəyişdirilməsi daxildir. Ə.Qasımlı iddia edir ki, bir proses hər şeyi dəyişməyə bəs etməyə bilər, amma bu yolu buraxmadıqda həyat 100% dəyişir - qadınlar "kişiləri və hadisələri" cəlb edir, "bərəkət kodu" aktivləşir.

Bu xidmətlərin hamısının da, təbii ki, öz qiyməti var. Ən ucuz xidmət 150 manatdan başlayır.

Xatırladaq ki, Əfsanə Qasımlının təşkil etdiyi, kütləvi hipnoza bənzər bir seansın videosu sosial şəbəkələrdə geniş müzakirələrə səbəb olmuşdu. Həmin vaxt o, sözügedən videonu yayan şəxsin tapılması üçün hüquq-mühafizə orqanlarına müraciət edəcəyini və məhkəməyə verəcəyini bildirmişdi.

Qeyd edilən məsələ ilə bağlı Əfsanə Qasımlı ilə yenidən əlaqə qurmağa çalışsaq da, mümkün olmadı.

Maraqlıdır, bəs görəsən, bu tip fəaliyyətlər üçün qanunvericilikdə hər hansı tənzimləmə varmı?

Məsələ ilə bağlı hüquqşünas Əliməmməd Nuriyev Oxu.Az-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan qanunvericiliyində "ruh kouç"u, "enerji terapevti", "şüuraltı kodlaşdırma" və ya "matrisa xəritəsi" kimi anlayışlar ayrıca hüquqi status daşımır:

"Belə anlayışlar yoxdur və spesifik qanunla tənzimlənmir. Lakin bu onların tamamilə hüquqi boşluqda olduğu anlamına gəlmir. Mövcud normativ baza bu tip fəaliyyətlərə dolayı yolla tətbiq oluna bilər. İlk növbədə "Psixoloji yardım haqqında" Qanuna diqqət etmək lazımdır. Bu qanuna görə, psixoloji yardım yalnız müvafiq ixtisasa malik, dövlət qeydiyyatından keçmiş şəxslər tərəfindən göstərilə bilər. Əgər bu kateqoriyaya daxil olmayan şəxslər öz fəaliyyətlərini psixoloji yardım, terapiya, depressiyadan çıxarma xidməti kimi təqdim edirlərsə, bu, açıq şəkildə qanun pozuntusudur və inzibati məsuliyyət yaradır.

Digəri isə istehlakçı hüquqları və reklam məsələsidir. "Reklam haqqında" Qanun yalançı əsaslılıq iddiaları reklamlarını qadağan edir. Bu şəxslərin "taleyi dəyişmə", "enerji ilə müalicə" , "matrisa kodlama ilə gələcək qurma" vədləri elmi əsasa malik deyil, ictimaiyyəti aldatmaq xarakteri daşıyır. Burada İnzibati Xətalar Məcəlləsinə uyğun olaraq, həm yalan reklam, həm də istehlakçıların hüquqlarının pozulması ilə bağlı normalar tətbiq oluna bilər. Bu fəaliyyətlər nəticəsində vətəndaşdan külli miqdarda vəsait alınırsa, artıq Cinayət Məcəlləsinin 178-ci maddəsi (dələduzluq) üzrə məsuliyyət yaradır".

Onun sözlərinə görə, qeyd edilən fəaliyyətlər klassik falçılıq və cadugərliyin yeni formasıdır:

"Müasir dünyada insanlar elmi terminlərə daha həssasdırlar. Ona görə də bu şəxslər özlərini "enerji mütəxəssisi", "şüuraltı kodlaşdırma" eksperti kimi təqdim edirlər. Terminlər dəyişib, amma mahiyyət - insanların emosional zəifliyindən və ümidindən istifadə edərək pul qazanmaqdır. Bu "mütəxəssislər" bununla özlərini daha ağıllı göstərməyə çalışırlar. Bu, klassik falçılığın modern formasıdır. Camaatı aldatmaq və dələduzluq etmək deməkdir.

Burada iki təhlükə var. Bunlardan biri psixoloji riskdir. Peşəkar olmayan müdaxilə insanın ruhi durumunu daha da pisləşdirə, depressiya və intihar hallarını artıra bilər. Digəri maliyyə riskidir. İnsanlar minlərlə manat pul verir, lakin heç bir real nəticə əldə etmirlər".

Hüquqşünas qeyd edib ki, buna görə hökumət bir neçə addım atmalıdır:

"Bunlardan biri hüquqi mexanizmin təkmilləşdirilməsi, alternativ psixoloji xidmətlər üçün sertifikat və nəzarət sisteminin yaradılması, reklama nəzarətin gücləndirilməsi, sosial şəbəkələrdə yalançı iddia və reklamların qarşısının alınması, maarifləndirmə kampaniyalarının aparılmasıdır. İnsanlar bilməlidirlər ki, bu tip xidmətlərin heç bir elmi əsası yoxdur, onların həyatını dəyişmə imkanı yoxdur.

Bir sıra ölkələrdə sözügedən məsələ ilə bağlı məsuliyyət nəzərdə tutulmasa da, bu fəaliyyətlə məşğul olan şəxslərin siyahısı var, hamıya açıqdır və onların reyestri var, hamı onların dələduz olduğunu bilir. Fransada psevdoterapiya (yalançı terapiya) praktikası ciddi nəzarətdədir.

Eyni zamanda, ABŞ-də federal reklam komissiyası var. O, yalançı reklamları qadağan edir və böyük məbləğdə cərimələr tətbiq edir. Almaniyada alternativ terapiya "elmi əsası yoxdur" xəbərdarlığı ilə müşayiət edilə bilər".

Aygün Mirakif