“3+3” formatı: regional əməkdaşlığın bərpası mümkündürmü?

Cənubi Qafqazda əməkdaşlıq baxımından mühüm sayılan “3+3” formatı yenidən gündəmə gətirilib.

Bakıvaxtı.az xatırladır ki, bu təşəbbüs ilk dəfə Azərbaycan, Ermənistan və Gürcüstanı regionun üç qonşusu - Rusiya, Türkiyə və İranla eyni masa arxasında toplamaq ideyası üzərində qurulmuşdu. Lakin Gürcüstanın Rusiya ilə münasibətlərinə görə platforma indiyədək tam reallaşmadı və yalnız “3+2” çərçivəsində məhdud görüşlər keçirilə bildi.

Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrovun son açıqlaması Moskvanın bu platformanı yenidən dirçəltmək niyyətindən xəbər verir. Ukrayna müharibəsi fonunda Qərbin təzyiqləri ilə üzləşən Rusiya Cənubi Qafqazda öz təsir dairəsini qorumağa və genişləndirməyə çalışır.

Lavrovun mövzunu gündəmə gətirməsi həm də Qərbin vasitəçilik təşəbbüslərinə cavab xarakteri daşıyır. ABŞ və Avropa İttifaqının Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesində fəallığı artdıqca, Moskva regional çərçivədə özünü əsas oyunçu kimi saxlamağın yollarını axtarır.

Bu açıqlama eyni zamanda Türkiyə və İrana mesaj kimi də qiymətləndirilə bilər. Rusiya göstərmək istəyir ki, Cənubi Qafqazın gələcəyi ilə bağlı qərarlar Qərbin deyil, regionun öz qonşularının iştirakı ilə qəbul olunmalıdır. Ermənistan xarici işlər nazirinin müavini Vahan Kostanyanın növbəti görüşün İrəvan və ya Bakıda keçirilə biləcəyi barədə açıqlaması da rəsmi İrəvanın bu prosesdə iştirak imkanlarını açıq saxladığını göstərir.

Bununla belə, Gürcüstanın mövqeyi formatın gələcək taleyində həlledici rol oynayır. Tbilisinin iştirak etmədiyi bir masa “3+2” çərçivəsindən o tərəfə keçə bilmir və nəzərdə tutulan siyasi çəkini tam əks etdirmir. Bu baxımdan, “3+3” platformasının tam şəkildə bərpası Gürcüstanın atacağı addımlardan və böyük güclərin maraqlarının necə uzlaşacağından asılı olacaq.

Nəticə etibarilə, Lavrovun bu mövzunu indiki mərhələdə gündəmə gətirməsi Rusiyanın regionda təsir imkanlarını qorumaq, Qərbin vasitəçilik təşəbbüslərinə balans yaratmaq və həm Ankaraya, həm də Tehrana regional əməkdaşlıq mesajı göndərmək cəhdidir. “3+3” formatı yenidən aktivləşə bilər, amma bu, region ölkələrinin siyasi iradəsi və geosiyasi reallıqların necə formalaşacağından asılı olacaq.

Ruslan Zəngəzur