35 yaşdan sonra ürəkdə nə baş verir? Risklərin gerçəkləşdiyi yaş

Ürək-damar xəstəlikləri yalnız yaşlı insanlara aid problem deyil. Yeni araşdırma göstərir ki, kişilərdə risk artıq 35 yaşdan etibarən artmağa başlayır və bu proses qadınlarla müqayisədə təxminən on il daha erkən baş verir.

Lent.az xarici mediaya istinadla xəbər verir ki, tədqiqatlar ürək sağlamlığına münasibəti yenidən nəzərdən keçirməyə çağırıb.

Adətən 35 yaş insanın karyera planları qurduğu, səyahətlər düşündüyü və ya yeni idman məqsədləri müəyyən etdiyi dövr hesab olunur. Lakin alimlərin fikrincə, məhz bu yaşdan etibarən kişilərdə ürək-damar xəstəlikləri riski qadınlarla müqayisədə statistik olaraq fərqlənməyə başlayır və orta yaş dövrü boyunca bu fərq davam edir.

Tədqiqat ABŞ-da 1985-ci ildə başlanan uzunmüddətli CARDIA (Coronary Artery Risk Development in Young Adults) layihəsinin məlumatlarına əsaslanır. Araşdırmada 18–30 yaş arasında olan 5100-dən çox kişi və qadın iştirak edib. İştirakçılar 34 il ərzində müşahidə olunub.

Bu müddətdə onların qan təzyiqi, xolesterin və qanda şəkərin səviyyəsi, bədən kütlə indeksi, qidalanma vərdişləri, fiziki aktivliyi və ürək-damar hadisələri mütəmadi olaraq qiymətləndirilib.

Alimlər xüsusilə “erkən” ürək-damar hadisələrini, yəni 65 yaşdan əvvəl baş verən infarkt, insult və ürək çatışmazlığı kimi halları təhlil ediblər.

Araşdırmanın nəticələri bir neçə vacib məqamı üzə çıxarıb.

Əvvəla, risk fərqi artıq 35 yaşdan başlayır. Məhz bu yaşdan etibarən kişilər və qadınlar arasında ürək-damar xəstəlikləri riski statistik baxımdan əhəmiyyətli şəkildə fərqlənir.

50 yaşa qədər fərq daha da nəzərə çarpır. Məlumatlara görə, kişilərin təxminən 5 faizi artıq 50 yaşa qədər ürək-damar xəstəliyi ilə qarşılaşır. Qadınlarda isə eyni göstərici orta hesabla 57 yaşda müşahidə olunur, yəni təxminən 7 il gec.

İşemik ürək xəstəlikləri və infarkt hallarında isə fərq daha böyükdür. Bu sahədə kişilər kritik risk səviyyəsinə qadınlardan təxminən 10 il əvvəl çatır.

Maraqlıdır ki, insult hallarında kişilər və qadınlar arasında ciddi statistik fərq qeydə alınmayıb.

Araşdırma həmçinin göstərib ki, bu fərq yalnız həyat tərzi ilə bağlı deyil. Qan təzyiqi, xolesterin, qlükoza səviyyəsi, bədən çəkisi, siqaret çəkmə, fiziki aktivlik və qidalanma kimi amillər nəzərə alınsa belə, kişilərdə risk yenə də daha yüksək olaraq qalır. Bu isə ənənəvi risk faktorlarının fərqi tam izah etmədiyini göstərir.

Alimlər ehtimal edirlər ki, burada hormonal fərqlər, genetik amillər, iltihabi proseslərin xüsusiyyətləri və damar biologiyası rol oynaya bilər. Lakin bu məsələ ilə bağlı hələ yekun elmi nəticə yoxdur.

Mütəxəssislər 35 yaşdan yuxarı kişilərə ürək sağlamlığına daha diqqətli yanaşmağı tövsiyə edirlər. Xüsusilə ailədə infarkt və ya digər ürək xəstəlikləri halları olubsa, profilaktik müayinələr vacib sayılır.

Həkimlər belə hallarda ürək-damar riskinin qiymətləndirilməsini, qan təzyiqinin yoxlanmasını, xolesterin üçün lipid profilinin verilməsini və fərdi risklər barədə həkimlə məsləhətləşməyi tövsiyə edirlər.

Qadınlar üçün isə risk daha gec artsa da, ürək-damar xəstəlikləri onlar arasında da əsas ölüm səbəblərindən biri olaraq qalır. Bu səbəbdən profilaktika hər iki cins üçün vacibdir.

Mütəxəssislər ürək sağlamlığını qorumaq üçün Aralıq dənizi tipli qidalanmanı tövsiyə edirlər. Bu qidalanma modelində tərəvəz, meyvə, tam taxıl məhsulları, paxlalılar, qoz-fındıq və zeytun yağı əsas yer tutur, qırmızı ət və emal olunmuş məhsullar isə minimuma endirilir.

Həmçinin yulaf, lobya, mərci və meyvələrdə olan həll olunan lif LDL – yəni pis xolesterinin səviyyəsini azaltmağa kömək edir. Gün ərzində 25–38 qram lif qəbul etmək tövsiyə olunur.

Duz və ultra emal olunmuş qidaların azaldılması da vacib sayılır, çünki natriumun çoxluğu qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Alimlər həftədə ən azı 150 dəqiqə fiziki aktivliyin də böyük rol oynadığını bildirirlər. Hətta sürətli gəzinti belə ürək sağlamlığı üçün faydalıdır.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, bu araşdırma hər bir kişinin 35 yaşında infarkt keçirəcəyi anlamına gəlmir. Lakin bu yaş ürək sağlamlığına daha şüurlu yanaşmanın başlanğıcı ola bilər. Müntəzəm müayinələr, balanslı qidalanma, fiziki aktivlik və sağlam həyat tərzi uzun və keyfiyyətli həyat üçün əsas amillər hesab olunur.