525ci qəzet Çin əleyhinə növbəti qadağalar

Xaqani CƏFƏRLİ

Rusiyaya qarşı tətbiq edilən sanksiyaları pozduğuna görə Çin şirkətlərinin və iş adamlarının cəzalandırılması yeni mərhələyə qədəm qoyur. Avropa İttifaqı Rusiyanın Ukraynadakı hərbi əməliyyatları ilə bağlı Rusiya firmalarına dəstək verən Çin şirkətləri və vətəndaşları üçün viza qadağası və aktivlərinin dondurulmasını gündəmə gətirib. Əslində bu proses artıq başlayıb. Avropa İttifaqının Rusiyaya qarşı 15-ci sanksiyalar paketində altı Çin şirkətinin aktivlərinin dondurulmasına, bir Çin vətəndaşına viza verilməsini qadağan etməyə yönəlib.

Rusiya şirkətləri ilə işbirliyinə görə əvvəllər tətbiq olunan qadağalar sadəcə onların Avropa şirkətləri ilə biznes əməliyyatları aparmasını qadağan edirdisə, yeni təklif olunan sanksiyalar keyfiyyətcə fərqlənir. Bu tədbirlər Rusiyaya silah istehsalında istifadə edilə biləcək ikili təyinatlı malların alınmasına köməklik göstərdiyi üçün Çin şirkətlərinə və vətəndaşlarına viza qadağaları, eləcə də aktivlərinin dondurulması təklifi Çinin cəzalandırılmasının yeni mərhələyə keçdiyini göstərir.

Avropa ilə yanaşı, ABŞ da Çinə qarşı qadağalar sərtləşir. ABŞ Konqresində təmsil olunan hər iki partiyanı təmsil edən konqresmenlər məktubla Maliyyə Nazirliyinə müraciət edərək Rusiyaya qarşı sanksiyalardan yayınmaq üçün mərkəz halına gələn Honq-Konqla ABŞ arasındakı sıx bank münasibətlərinə yenidən baxmağa çağırıblar. Məktub müəllifləri qeyd edirlər ki, Honq-Konq etibarlı qlobal maliyyə mərkəzindən Çin, İran, Rusiya və Şimali Koreyanın təşkil etdiyi avtoritar düşərgənin bir hissəsinə çevrilib. Buna görə də konqresmenlər Honq-Konqun maliyyə və bank sektoru ilə bağlı uzunmüddətli siyasəti yenidən dəyərləndirməyə çağırıblar.

Konqresmenlər məktubda qeyd edirlər ki, 2023-cü ildə Honq-Konqdan Rusiyaya göndərilən malların 40 faizini Rusiyaya ixracı qadağan edilən ABŞ istehsalı mallar təşkil edir. Bunlar əsasən Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibədə istifadə olunan silahların istehsalı üçün istifadə edə biləcəyi yarımkeçiricilərdir.

Qeyd edək ki, Honq-Konqun Rusiyaya qarşı sanksiyalardan yayınmaq üçün mərkəzə çevrilməsi ilə bağlı dünyanın aparıcı mətbuatında çox ciddi məlumatlar yayılıb. Məsələn, Yaponiyanın "Nikkei Asia" nəşrinin araşdırmasına görə, Honq-Konq və Çin vasitəsilə Rusiyaya yarımkeçiricilərin tədarükü müharibə başlayandan bəri 11 dəfə artıb. Oxşar məlumatlar "The New York Times" qəzetinin araşdırmasında da əksini tapıb. Araşdırmaya görə, müharibə başlayandan indiyədək 6000-dən çox şirkət Rusiyaya qadağan olunmuş yarımkeçiricilərin satışında iştirak edib. "The New York Times" qəzetinin araşdırmasına görə, bu işdə Honq-Konq böyük rol oynayır.

Məlum olduğu kimi, Honq-Konq dünyanın ən böyük maliyyə mərkəzlərindən biridir və burada Amerika bankları da daxil olmaqla ən böyük bankların böyük əksəriyyəti fəaliyyət göstərir. Honk-Konqa qarşı sanksiya isə Çin maliyyə sisteminə ciddi zərbə olacaq. Bütün bu proseslərin Donald Trampın prezident kürsüsünə oturacağı 20 yanvar 2025-ci ildən sonra sürətlənəcəyi gözlənilir. Məlumatlara görə, Tramp komandasında təmsil olunacaq şəxlərlə Çinə qarşı mübarizəni müzakirə edir. Müzakirə olunan bu məsələlər reallaşsa, Çin şirkətləri və iş adamları çox ciddi problemlərlə üzləşə bilərlər.