8 yaşlı oğlanın həyətdəki kəşfi elmi əbədi olaraq necə dəyişdi?

Bir palıdlıqda yayın sonu və ya payızda gəzsəniz, yarpaqların üzərində səliqəli kiçik kürəciklər görəcəksiniz. Bunlar "qall” adlanır. Hər biri bitki tərəfindən yaradılan, içi boş "otaqdır” və gənc arını əhatə edir.

Sürfə içəridə qalır, palıd isə ətrafında divarlar böyüdür. Yarpaqlar töküldükdən sonra bu qalların çoxu yerə düşür və məhz burada gözlənilməz bir əlaqə ortaya çıxır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Erarth" nəşri yazır.

Bəzi qarışqalar bu qalları toxum kimi qəbul edir və bunun müqabilində kiçik bir "qida ödənişi” alırlar. Onlar qalı yuvaya aparır, xarici hissəni yeyir və daxili kameranı toxunulmaz saxlayırlar.

Pensilvaniya Dövlət Universiteti və Nyu York Dövlət Universitetinin tədqiqatçıları əvvəllər bilinməyən həşərat-bitki-həşərat qarşılıqlı əlaqəsini aşkar ediblər.

Bu qəribə davranış təbiətdə siqnalların necə işlədiyini, simbioz əlaqələrin necə formalaşdığını və müxtəlif orqanizmlərin oxşar "strategiyalar” inkişaf etdirməsini göstərir.

8 yaşlı Hüqo, qarışqalar və qallar

Bir yay günü 8 yaşlı Hüqo Dins evlərinin arxa bağçasında, yıxılmış ağacın altında qarışqa yuvasının yaxınlığında kiçik kürəciklər görür. O, bunların toxum olduğunu düşünür.

Onun atası, Pensilvaniya Dövlət Universitetinin entomologiya professoru Endryu Dins isə onların palıd qalları olduğunu dərhal anlayır.

Hüqo belə xatırlayır: "Əvvəlcə bunun toxum olduğunu düşündüm. Qarışqaların toxum topladığını bilmirdim. Sonra atam bunun qall olduğunu deyəndə daha da təəccübləndim”.

Bu müşahidə palıd, arı və qarışqalar arasındakı mürəkkəb əlaqələri araşdıran tədqiqatın başlanğıcı olur.

Mirmekoxoriya necə işləyir

Bioloqlar qarışqalar vasitəsilə toxumların yayılmasına mirmekoxoriya deyirlər. Toxumların üzərində olan yağlı əlavələr qarışqaları cəlb edir.

Qarışqalar toxumu yuvalarına aparır, qida hissəsini yeyir və toxumu uyğun yerdə buraxır. Beləliklə, bitki yayılma imkanı qazanır, qarışqa isə qida əldə edir.

Professor Dinsin sözlərinə görə, bu proses 100 ildən çoxdur ki, məlumdur və klassik qarşılıqlı fayda nümunəsi sayılır.

Eyni model palıd qalları ilə də müşahidə edilib. Kokkosynips rileyi və Kokkosynips decidua adlı arı növlərinin yaratdığı qallar qarışqalar üçün eyni dərəcədə cəlbedici olub.

Tədqiqatçılar bu qalların üzərində "kapéllo” adlandırılan kiçik şapka formalı hissəni aşkar ediblər.

Qarışqalar kapéllonu toxumun qida hissəsi kimi qəbul edir və qalı daşıyırlar.

Qarışqaların davranışı və kimyəvi siqnallar

Tədqiqat göstərib ki, qarışqalar vizual görünüşdən çox kimyəvi siqnallara reaksiya verir. Kapéllo hissəsində toxumlarda olan eyni yağ turşularına oxşar maddələr var.

Qaz xromatoqrafiyası nəticəsində burada laurik, palmitik, oleik və stearik turşular aşkar edilib.

Bu kimyəvi oxşarlıq qarışqaların qalları "qida mənbəyi” kimi qəbul etməsini izah edir.

Qarışqalar nəyə üstünlük verir?

Laboratoriya təcrübələrində qarışqalar həm toxumlara, həm də qallara eyni dərəcədə maraq göstərib. Xüsusilə kapéllo hissəsinə fokuslanıblar.

Kapello çıxarıldıqda isə qallar demək olar ki, maraq doğurmayıb.

Bu, əsas cəlbedici amilin məhz həmin şapka hissəsi olduğunu göstərir.

Arıların "faydası” nədir?

Qalların qarışqa yuvalarına daşınması onları yırtıcılardan, parazitlərdən və göbələklərdən qoruyur.

Yeraltı mühit daha stabil və təhlükəsiz şərait yaradır.

Bu isə sürfənin sağ qalma ehtimalını artırır.

Elmin nəticəsi

Bitkilər toxumları yaymaq üçün xüsusi əlavələr inkişaf etdirib. Qarışqalar həmin əlavələrə reaksiya verir. Arılar isə bitkinin böyüməsini manipulyasiya edərək oxşar strukturlar yaradır.

Bu üçlü sistem – palıd, arı və qarışqa – təbiətdə mürəkkəb kimyəvi kommunikasiya şəbəkəsinin mövcud olduğunu göstərir.

Kiçik bir şapka formalı quruluş belə bütöv ekosistemin davranışını dəyişə bilər.

Bu proses uzun müddət göz önündə olsa da, 8 yaşlı bir uşağın müşahidəsi onun elmi araşdırmaya çevrilməsinə səbəb olub.

Aydın