Icma.az
close
up
RU
8 yaşlı oğlanın həyətdəki kəşfi elmi əbədi olaraq necə dəyişdi?

8 yaşlı oğlanın həyətdəki kəşfi elmi əbədi olaraq necə dəyişdi?

Qaynarinfo saytından əldə olunan məlumata görə, Icma.az məlumat yayır.

Bir palıdlıqda yayın sonu və ya payızda gəzsəniz, yarpaqların üzərində səliqəli kiçik kürəciklər görəcəksiniz. Bunlar "qall” adlanır. Hər biri bitki tərəfindən yaradılan, içi boş "otaqdır” və gənc arını əhatə edir.

Sürfə içəridə qalır, palıd isə ətrafında divarlar böyüdür. Yarpaqlar töküldükdən sonra bu qalların çoxu yerə düşür və məhz burada gözlənilməz bir əlaqə ortaya çıxır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Erarth" nəşri yazır.

Bəzi qarışqalar bu qalları toxum kimi qəbul edir və bunun müqabilində kiçik bir "qida ödənişi” alırlar. Onlar qalı yuvaya aparır, xarici hissəni yeyir və daxili kameranı toxunulmaz saxlayırlar.

Pensilvaniya Dövlət Universiteti və Nyu York Dövlət Universitetinin tədqiqatçıları əvvəllər bilinməyən həşərat-bitki-həşərat qarşılıqlı əlaqəsini aşkar ediblər.

Bu qəribə davranış təbiətdə siqnalların necə işlədiyini, simbioz əlaqələrin necə formalaşdığını və müxtəlif orqanizmlərin oxşar "strategiyalar” inkişaf etdirməsini göstərir.


8 yaşlı Hüqo, qarışqalar və qallar

Bir yay günü 8 yaşlı Hüqo Dins evlərinin arxa bağçasında, yıxılmış ağacın altında qarışqa yuvasının yaxınlığında kiçik kürəciklər görür. O, bunların toxum olduğunu düşünür.

Onun atası, Pensilvaniya Dövlət Universitetinin entomologiya professoru Endryu Dins isə onların palıd qalları olduğunu dərhal anlayır.

Hüqo belə xatırlayır: "Əvvəlcə bunun toxum olduğunu düşündüm. Qarışqaların toxum topladığını bilmirdim. Sonra atam bunun qall olduğunu deyəndə daha da təəccübləndim”.

Bu müşahidə palıd, arı və qarışqalar arasındakı mürəkkəb əlaqələri araşdıran tədqiqatın başlanğıcı olur.

Mirmekoxoriya necə işləyir

Bioloqlar qarışqalar vasitəsilə toxumların yayılmasına mirmekoxoriya deyirlər. Toxumların üzərində olan yağlı əlavələr qarışqaları cəlb edir.

Qarışqalar toxumu yuvalarına aparır, qida hissəsini yeyir və toxumu uyğun yerdə buraxır. Beləliklə, bitki yayılma imkanı qazanır, qarışqa isə qida əldə edir.

Professor Dinsin sözlərinə görə, bu proses 100 ildən çoxdur ki, məlumdur və klassik qarşılıqlı fayda nümunəsi sayılır.

Eyni model palıd qalları ilə də müşahidə edilib. Kokkosynips rileyi və Kokkosynips decidua adlı arı növlərinin yaratdığı qallar qarışqalar üçün eyni dərəcədə cəlbedici olub.

Tədqiqatçılar bu qalların üzərində "kapéllo” adlandırılan kiçik şapka formalı hissəni aşkar ediblər.

Qarışqalar kapéllonu toxumun qida hissəsi kimi qəbul edir və qalı daşıyırlar.

Qarışqaların davranışı və kimyəvi siqnallar

Tədqiqat göstərib ki, qarışqalar vizual görünüşdən çox kimyəvi siqnallara reaksiya verir. Kapéllo hissəsində toxumlarda olan eyni yağ turşularına oxşar maddələr var.

Qaz xromatoqrafiyası nəticəsində burada laurik, palmitik, oleik və stearik turşular aşkar edilib.

Bu kimyəvi oxşarlıq qarışqaların qalları "qida mənbəyi” kimi qəbul etməsini izah edir.

Qarışqalar nəyə üstünlük verir?

Laboratoriya təcrübələrində qarışqalar həm toxumlara, həm də qallara eyni dərəcədə maraq göstərib. Xüsusilə kapéllo hissəsinə fokuslanıblar.

Kapello çıxarıldıqda isə qallar demək olar ki, maraq doğurmayıb.

Bu, əsas cəlbedici amilin məhz həmin şapka hissəsi olduğunu göstərir.

Arıların "faydası” nədir?

Qalların qarışqa yuvalarına daşınması onları yırtıcılardan, parazitlərdən və göbələklərdən qoruyur.

Yeraltı mühit daha stabil və təhlükəsiz şərait yaradır.

Bu isə sürfənin sağ qalma ehtimalını artırır.

Elmin nəticəsi

Bitkilər toxumları yaymaq üçün xüsusi əlavələr inkişaf etdirib. Qarışqalar həmin əlavələrə reaksiya verir. Arılar isə bitkinin böyüməsini manipulyasiya edərək oxşar strukturlar yaradır.

Bu üçlü sistem – palıd, arı və qarışqa – təbiətdə mürəkkəb kimyəvi kommunikasiya şəbəkəsinin mövcud olduğunu göstərir.

Kiçik bir şapka formalı quruluş belə bütöv ekosistemin davranışını dəyişə bilər.

Bu proses uzun müddət göz önündə olsa da, 8 yaşlı bir uşağın müşahidəsi onun elmi araşdırmaya çevrilməsinə səbəb olub.

Aydın

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:175
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 04 May 2026 20:06 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see300

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see292

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see256

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see244

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see242

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see241

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see238

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see229

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see225

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see223

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see219

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see201

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see201

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see199

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see198

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see194

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see192

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see190

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see182

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri