ABŞ Cənub Şərqi Asiyada müdafiə əməkdaşlığını genişləndirir

Vaşinqtonun yeni təşəbbüsü regionda təhlükəsizlik və strateji tərəfdaşlıq məsələlərini yenidən gündəmə gətirib

ABŞ Cənub-Şərqi Asiya ölkələri ilə müdafiə əməkdaşlığının yeni çərçivəsini hazırlayır. Vaşinqtonun bu təşəbbüsü Hind-Sakit okean regionunda təhlükəsizlik məsələlərinin, Çinlə münasibətlərin və ABŞ-nin müttəfiqləri qarşısında götürdüyü öhdəliklərin müzakirə olunduğu bir vaxta təsadüf edir.

“Reuters” agentliyinin məlumatına görə, ABŞ-nin müdafiə naziri Pit Heqset Filippinin Sebu şəhərində keçirilən regional müdafiə nazirlərinin görüşündə Vaşinqtonun Asiya-Sakit okean tərəfdaşları ilə ortaq maraqlar əsasında əməkdaşlığa hazır olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, ABŞ və Cənub-Şərqi Asiyadakı tərəfdaşları müdafiə əməkdaşlığı üçün yeni çərçivə üzərində işləyirlər. Vaşinqton region ölkələrinin öz şərait və prioritetlərinə uyğun əməkdaşlıq qurmasına hazır olduğunu bəyan edib.

Görüşlər ASEAN Müdafiə Nazirlərinin toplantısı və təşkilatın dialoq tərəfdaşları ilə genişləndirilmiş formatı çərçivəsində keçirilir. Bu platforma Cənub-Şərqi Asiya dövlətləri ilə yanaşı, ABŞ, Çin, Yaponiya, Hindistan, Avstraliya, Rusiya və digər tərəfdaşları regional təhlükəsizlik məsələləri ətrafında bir araya gətirir.

Müzakirələrin diqqət mərkəzində ABŞ-nin Hind-Sakit okean regionundakı uzunmüddətli öhdəlikləri dayanır. İran ətrafında davam edən müharibənin Amerika hərbi qüvvələrinin hazırlığına və resurslarına təsiri region ölkələrində narahatlıq yaradıb. Mənbə yazır ki, Cənub-Şərqi Asiya dövlətlərinin nümayəndələri Vaşinqtonun Yaxın Şərqdəki hərbi tələblərlə Asiyadakı təhlükəsizlik öhdəliklərini necə uzlaşdıracağına aydınlıq gətirməyə çalışırlar.

Sinqapurun S. Rajaratnam Beynəlxalq Araşdırmalar Məktəbinin təhlükəsizlik üzrə tədqiqatçısı Kollin Koh hesab edir ki, region ölkələri ABŞ ilə ittifaqların və tərəfdaşlıq münasibətlərinin nə dərəcədə etibarlı olacağı barədə daha aydın cavablar almaq istəyirlər. Asiya Dəniz Şəffaflığı Təşəbbüsünün rəhbəri Qreq Polinq isə tərəfdaşların Vaşinqtonun regiona bağlılığının davam edəcəyinə dair təminat gözlədiklərini vurğulayıb.

Digər mühüm məsələ Cənubi Çin dənizində artan gərginlikdir. Filippinlə Çin arasında mübahisəli dəniz əraziləri ətrafında yaranan qarşıdurmalar Manila ilə Pekin arasındakı münasibətləri mürəkkəbləşdirib. Filippin ABŞ-nin müqavilə əsaslı müttəfiqidir və bu səbəbdən Vaşinqtonun təhlükəsizlik təminatları ölkə üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Görüşlər ərəfəsində Filippin hərbçilərinin Çin aviadaşıyıcı qrupunu ölkənin cənub sahilləri yaxınlığında izlədiklərini bildirməsi də regional rəqabətin miqyasını göstərir.

Bununla yanaşı, ASEAN ölkələri əməkdaşlığı yalnız hərbi məsələlərlə məhdudlaşdırmaq niyyətində deyillər. Enerji əlaqələrinin inkişafı, rəqəmsal iqtisadiyyat, sahil mühafizəsi qurumları arasında əməkdaşlıq və dəniz təhlükəsizliyi də müzakirələrin mühüm istiqamətləridir. İran müharibəsinin neft bazarlarına və dəniz daşımalarına təsiri enerji təhlükəsizliyini region dövlətləri üçün daha aktual məsələyə çevirib.

Bununla belə, ASEAN daxilində bütün təhlükəsizlik məsələləri üzrə vahid mövqenin formalaşması asan deyil. Təşkilat üzvlərinin Çinlə münasibətlərə və Cənubi Çin dənizindəki mübahisələrə fərqli yanaşmaları ümumi bəyanatların daha ehtiyatlı hazırlanmasına səbəb ola bilər. Ekspertlərin qiymətləndirməsinə görə, praktiki əməkdaşlığın müəyyən istiqamətlərində irəliləyiş mümkün olsa da, ən mürəkkəb strateji məsələlər üzrə tam razılıq əldə olunacağı gözlənilmir.

N.Adilqızı
XQ