ABŞ gəmiqayırma sənayesini gücləndirmək üçün Türkiyə ilə danışıqlar aparır

Türkiyə və ABŞ ötən ildən bəri dəniz gəmiqayırma sahəsində əməkdaşlıq barədə danışıqlar aparırlar.

Ankara son illərdə dəniz gücünə çevrilib. Onun gəmiqayırma zavodları Türkiyə və Pakistan donanmaları üçün eyni vaxtda 30-dan çox gəmi istehsal edə bilir.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Middle East Eye” yazıb.

Britaniya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:

Türkiyə müdafiə şirkətləri milli hərbi gəmi proqramı olan “Milgem” layihəsi çərçivəsində geniş çeşiddə gəmilər üçün yerli dizaynlar hazırlayıblar.

Rəsmilərin sözlərinə görə, ABŞ nümayəndələri Türkiyənin gəmi komponentlərini təchiz edib-etməyəcəyini araşdırıb, eyni zamanda, Ankaranın ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinə əlavə freqatlar tikməyə kömək etməsi ehtimalı da müzakirə olunub.

Tramp administrasiyası həm ABŞ gəmiqayırma sənayesini dirçəltmək, həm də ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin donanmasını genişləndirmək istəyir. İndiyə qədər ABŞ-nın onilliklər boyu sərmayə qoymamasından sonra nou-hau üçün Asiya müttəfiqləri Yaponiya və Cənubi Koreyaya güvənib.

Buna ən yaxşı nümunə Cənubi Koreyanın “Hanwha Group” şirkətidir. Şirkət 2024-cü ilin dekabr ayında Pensilvaniya ştatının Filadelfiya şəhərindəki “Philly Shipyard” şirkətini 100 milyon dollara alıb.

Şirkət ildə 20-yə qədər gəmi istehsal etmək istəyir, lakin ABŞ-nın səyləri başqa yerlərdə uğursuzluqla üzləşir.

2025-ci ilin dekabr ayında ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin katibi Con Felan Pentaqonun Hərbi Dəniz Qüvvələrinin İtaliya gəmiqayırma şirkəti “Fincantieri” ilə bağladığı “Constellation” sinifli freqat proqramını ləğv etdiyini açıqladı. Sürətli manevr üçün nəzərdə tutulmuş gəmilər olan freqatlar Viskonsin ştatındakı bir gəmiqayırma zavodunda inşa edilməli idi.

Türkiyənin ABŞ gəmiqayırma zavodlarına investisiya qoyması ehtimalı azdır və ABŞ qanunları ümumiyyətlə Hərbi Dəniz Qüvvələrinin xaricdə hərbi gəmi inşa etməsini qadağan edir. Bununla belə, ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyası çatışmazlıqları aradan qaldırmaq üçün müttəfiq ölkələrin daxilində gəmi inşasını araşdırdığına işarə edib.

"Əvvəllər gündə bir gəmi tikirdik. Artıq gəmi tikmirik. Buna başlamaq istəyirik. Bəlkə də gəmi inşa etmək baxımından müttəfiqlərdən də istifadə edəcəyik. Bunu etməli ola bilərik", - deyə Tramp yanvar ayında bildirib.

Əlaqələri gücləndirəcək gəmiqayırma

ABŞ rəsmisi MEE-yə bildirib ki, ABŞ-nın Türkiyə ilə ilkin danışıqları problemin ciddiliyini göstərir.

Onun sözlərinə görə, ABŞ gəmiqayırma sənayesi real böhran içindədir və Tramp administrasiyası Türkiyə ilə onun ehtiyaclarını ödəmək barədə danışıb.

Türkiyə ilə daha dərin müdafiə əməkdaşlığı Konqresdə ciddi nəzarətlə üzləşə bilər. Konqres Ankaranın 2019-cu ildə Rusiya “S-400” hava hücumundan müdafiə sistemini Caatsa (Amerikanın Düşmənlərinə Sanksiyalar Vasitəsilə Qarşı Mübarizə Qanunu) çərçivəsində satın almasına görə ona sanksiyalar tətbiq etmişdi.

Keçmiş ABŞ rəsmisi MEE-yə bildirib ki, administrasiyada Türkiyə ilə daha sıx əməkdaşlığın tərəfdarları arasında gəmiqayırma sanksiyalar ətrafında işləyərkən əlaqələri gücləndirməyin bir yolu kimi qəbul edilir.

ABŞ Dövlət Departamentinin rəsmilərindən biri əlavə edib ki, "Müdafiə Nazirliyi artıq alternativ istehsal sahələri axtarır".

Türkiyədə yaşayan müdafiə sənayesi üzrə ekspert Kubilay Yıldırım deyib:

"ABŞ-da gəmilərin inşası üçün ciddi səfərbərlik gedir. Onlar gəmiləri sabit istehsal sürəti ilə bir növ istehsal çətinliyindən keçirirlər".

Yıldırım bildirib ki, Amerikanın ən böyük çətinliyi gəmi istehsalını artırmaqla yanaşı, yeni dizaynlar hazırlamaq və köhnəlmiş donanmanın əsaslı təmir və modernləşdirmə ehtiyaclarını ödəməkdir.

O deyib: "Bu proseslər üçün ABŞ-da kifayət qədər işçi qüvvəsi, gəmiqayırma zavodları və quru tərsanələr yoxdur.

Türkiyə istehsal həcmi, müddətlər, risklərin bölüşdürülməsi və iş yükünün bölüşdürülməsi baxımından kömək edə bilər”.

Yıldırım qeyd edib ki, ABŞ-dan fərqli olaraq, Türkiyə gəmiqayırma zavodları coğrafi olaraq İstanbul yaxınlığındakı Pendik və Tuzla şəhərləri ətrafında və Yalova bölgəsindəki suların o tayında cəmləşib və bu da onlara yeni layihələrə çox tez uyğunlaşmağa imkan verir.

Müzakirələrin bir hissəsi olaraq, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Dəniz Sistemləri Komandanlığının nümayəndə heyəti ötən həftə İstanbul Hərbi Dəniz Qüvvələri Gəmiqayırma Zavodu Komandanlığını ziyarət edib.

Danışıqları şərh edən ABŞ sözçüsü MEE-yə bildirib ki, Türkiyə uzunmüddətli və “dərin dəyər verilən NATO müttəfiqidir”.

Sözçü deyib: “ABŞ və Türkiyə donanmaları dənizdə güclü tərəfdaşlığa malikdirlər və həmişə bu tərəfdaşlığı genişləndirməyin yollarını axtarırlar”.

ABŞ Müdafiə Nazirliyinin 2016-cı il Milli Müdafiə Strategiyasında deyilir ki, Vaşinqton “ABŞ və müttəfiqlərinin müdafiə məqsədlərinə çatmaq üçün tələb olunan qüvvələri istehsal etmək üçün kollektiv qabiliyyətimizi maksimum dərəcədə artırmaq məqsədilə transatlantik müdafiə sənayesi əməkdaşlığını genişləndirmək və müdafiə ticarəti maneələrini azaltmaq üçün çalışarkən” yük bölgüsü yolu ilə NATO tərəfdaşlarından faydalanmağa çalışacaq.

İnnovativ gəmiqayırma zavodları

Ölkənin gəmiqayırma zavodları ilə tanış olan bir türk mənbəyi, İstanbul Hərbi Dəniz Gəmiqayırma Zavodunun ABŞ-a əlavə gəmilər tikməyə kömək edə biləcək ehtiyat tutuma malik olduğunu söyləyib.

Yıldırım, Türkiyənin kifayət qədər qaynaqçı və ixtisaslı işçi heyətinə, çoxsaylı polad və komponent təchizatçılarına çıxışı və hərbi gəmiqayırma layihələrinə yaxşı öyrəşmiş gəmiqayırma zavodlarına sahib olduğunu deyib.

Türkiyənin müdafiə şirkəti STM-in rəhbərliyi altında bir çox mülki və hərbi gəmiqayırma zavodu çoxsaylı proqramlar üçün birgə təkliflər verib. Bu tənzimləmələrdə bir zavod daha sonra digər zavodun quru dokuna daşınan, orada inteqrasiya edilən, təchiz edilən və nəticədə müvafiq donanmaya çatdırılan xüsusi modullar istehsal edə bilər.

"Güclü əməkdaşlıq mədəniyyəti var", - Yıldırım deyib.

O əlavə edib ki, Pendik Hərbi Dəniz Gəmiqayırma Zavodu Komandanlığının Dizayn Layihə Ofisinin təcrübəsi xüsusilə diqqətəlayiqdir:

“Onlar gəmini dizayn edir, öz gəmiqayırma yollarında tikirlər, sınaq və dəniz sınaqları aparırlar, lazımi dəyişiklikləri həyata keçirirlər, dizaynı dondururlar, avadanlıq və iş sifarişləri verirlər və sonra iş yükünü müxtəlif mülki gəmiqayırma zavodlarına paylayırlar”, - deyə o bildirib.

Yıldırım həmçinin qeyd edib ki, Türkiyə gəmiqayırma zavodları yüksək innovativdir, istehsal prosesinin hissələrini müntəzəm olaraq avtomatlaşdırır, halbuki ABŞ-nın bir çox gəmiqayırma zavodları hələ də əl əməyindən çox asılıdır.

“Bu texnologiyalar artıq yetkinləşməyə başlayır və Türkiyə onların inkişaf etdirildiyi və inkubasiya edildiyi ölkələrdən biridir”.

Y. QACAR