ABŞ ın dövlət büdcəsini Ukrayna dolduracaq: Tramp “müharibə iqtisadiyyatı”nda yeni sistem qurur

Prezident Donald Trampın “silah satışlarını artıracağıq” mesajı onu göstərir ki, ABŞ müharibəni maliyyələşdirmə xərclərindən xilas olaraq, indi Ukrayna savaşından iqtisadi qazanclar əldə edəcəyi yeni sistemi artıq tədricən qurmağa başlayıb... NATO üzvü olan Avropa dövlətləri isə Ukrayna savaşının maliyyə yükünün əsas daşıyıcısına çevrilir, Rusiyanın da hələlik “sülh masası”ndan uzaq durduğunu nəzərə aldıqda, bu müharibənin hələ uzun müddət davam edə biləcəyi qətiyyən istisna deyil...

Ölkə.az "Yeni Müsavat"a istinadən xəbər verir ki, Tramp administrasiyasının hakimiyyətə gəlişi ABŞ-ın illərlə prioritet olmuş geostrateji hədəflərində müəyyən dəyişikliyə yol açıb. Belə ki, Ağ Evin Rusiyaya yönəlik indiki siyasəti Bayden administrasiyası dövründə olduğundan köklü şəkildə fərqlənir. Hər halda, Tramp administrasiyası indi Rusiyanı ABŞ üçün ciddi qlobal rəqib kimi görmədiyini qətiyyən gizlətmir. Əksinə, prezident Donald Tramp Rusiya ilə iqtisadi-ticari münasibətləri inkişaf etdirərək, Rusiyanın zəngin təbii sərvətlərindən faydalanmağa üstünlük verir. Və bu, Tramp administrasiyasının qlobal problemlərə siyasi-ideoloji konteksdən deyil, məhz iqtisadi qazanc hədəfləri üzərindən yanaşdığını göstərir.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Tramp administrasiyasından fərqli olaraq, Kremldə ABŞ-Rusiya münasibətlərinə hələ də siyasi-strateji faktorlar üzərindən yanaşırlar. Ona görə də, Ağ Ev sahibi Donald Trampın Ukrayna savaşını dayandırmaq və həm Rusiya, həm də Ukrayna ilə iqtisadi təmasları inkişaf etdirmək cəhdləri boşa çıxır. Nəticədə Tramp administrasiyası ikinci varianta – Bayden administrasiyasının siyasi kursunun maliyyə-iqtisadi faktorlar üzərindən yürüdülməsinə məcbur buraxılmış olur. Və bu, ABŞ üçün maliyyə gəlirləri vəd etsə də, Ukrayna savaşını tamamilə Rusiyanın əleyhinə yönəlmiş nəticələrə yaxınlaşdıra bilər.

Məsələ ondadır ki, Ağ Ev sahibi Donald Trampın “Biz NATO-ya silah tədarükünü artıracağıq” açıqlaması ABŞ-ın yeni strategiyası və Ukrayna savaşının inkişaf istiqamətlərini dəyişə biləcək məqamlardan xəbər verir. Belə ki, prezident Donald Tramp bəyan edib ki, ABŞ Ukraynaya birbaşa maliyyə yardımı ayırmayacaq. Ancaq NATO üzrə müttəfiqlərinə silah tədarükünü artırmaqda davam edəcək: “Biz artıq Ukraynanın maliyyələşdirilməsində iştirak etmirik, ancaq müharibəni dayandırmağa çalışırıq. NATO ölkələrinə milyardlarla dollar dəyərində raketlər və texnika satırıq. Onlar isə Ukrayna müharibəsini tam şəkildə maliyyələşdirirlər.

Təbii ki, Ağ Ev sahibinin bu açıqlaması həm regional təhlükəsizlik balansına, həm də Ukraynada müharibənin inkişaf istiqamətlərinə birbaşa təsir göstərə biləcək strateji mesaj kimi qiymətləndirilə bilər. Prezident Donald Trampın bu siyasəti bəzi önəmli məqamları ön plana çıxarır. Belə ki, ABŞ artıq Ukraynanın birbaşa “savaş sponsoru” olmaq istəmir, bu maliyyə xərclərini məhz Avropakı NATO üzrə müttəfiqlərinin üzərinə yükləmək niyyətindədir. Digər tərəfdən, Ukraynanın savaş ehtiyaclarını ödəmək üçün NATO ölkələrinə silah satışlarının artırılması ABŞ hərbi-sənaye kompleksinə milyardlarla dollar əlavə gəlir qazandıracaq.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, ABŞ silahlarının Avropaya tədarükünün artması Ukrayna savaşının uzanma riskini yüksəldir. Çünki NATO ölkələrinin sponsorluğu vasitəsilə alınan ən müasir ABŞ silahları sayəsində Ukrayna ordusu savaş meydadında döyüş qabiliyyətini qoruyacaq, ancaq buna baxmayaraq, sürətli qələbə əldə etmək ehtimalı o qədər də inandırıcı görünmür. Buna paralel olaraq, Avropa dövlətləri Ukrayna savaşının əsas maliyyə yükünü daşıyan tərəfə çevrilir. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə NATO daxilində ABŞ-Avropa balansında da müəyyən narazılıqlara yol aça bilər.

Rəsmi Kiyev hələlik hadisələrin belə inkişafından tamamilə məmnun görünür. Çünki Avropa ölkələrinin ABŞ-dan “Patriot” sistemlərini və digər hücum silahlarını tədarükü Ukraynanın hava hücumlarından müdafiə və Rusiyanın dərinliklərinə daha sarsıdıcı zərbə imkanlarını genişləndirəcək. Ancaq bu yardımlar Ukraynaya strateji üstünlük qazandırmaqdan daha çox, mövcud hərbi itkilərin qarşısını almağa xidmət edəcək. Və nəticədə Ukrayna savaşı qarşıduran tərəflərin resurslarının tükətməsinə yol aça biləcək uzunmüddətli müharibə formasına keçmiş olacaq.

Göründüyü kimi, son hadisələr Ukrayna üçün müəyyən imkanlar açsa da, Rusiyanın daha ağır vəziyyətə düşə biləcəyi ilə bağlı ehtimalları gücləndirir. Ancaq buna baxmayaraq, Kreml hələ də “sülh masası” ilə məsafəli davranmaqda davam edir. Belə ki, prezident Volodimir Zelenski bəyan edib ki, Kreml ABŞ, Ukrayna və Rusiya liderlərinin mümkün görüşü ilə bağlı mənfi siqnallar verir. Bu, əslində, Rusiyanın siyasi-ideoloji cəhətdən hələlik sülh danışıqlarına hazır olmadığını göstərir.

Məsələ ondadır ki, əgər, indiki situasiyada belə bir görüş baş tutsaydı, əsas ssenari kimi tammiqyaslı sülh anlaşması yox, məhz atəşkəs və mərhələli razılaşma variantı gündəmə gələ bilərdi. Çünki həm Ukraynanın güzəştsiz mövqeyi, həm də Rusiyanın maksimalist tələbləri yaxın perspektivdə uzlaşmanı istisna edir. ABŞ isə maliyyə yükündən kənarda qalaraq, özünü daha çox strateji vasitəçi kimi təqdim etməyə üstünlük verir. Və bu, indiki mərhələdə ABŞ üçün daha sərfəli, həm də silah satışının artması baxımından, qazanclı situasiya kimi görünür.

Ona görə də, prezident Donald Trampın “silah satışlarını artıracağıq” mesajı onu göstərir ki, ABŞ müharibəni maliyyələşdirmə xərclərindən xilas olaraq, indi Ukrayna savaşından iqtisadi qazanclar əldə edəcəyi sistemi tədricən qurmağa başlayıb. NATO üzvü olan Avropa dövlətləri isə Ukrayna savaşının maliyyə yükünün əsas daşıyıcısına çevrilir. Və Rusiyanın da hələlik “sülh masası”ndan uzaq durduğunu nəzərə aldıqda, Ukrayna savaşının hələ uzun müddət davam edə biləcəyi qətiyyən istisna deyil.