ABŞ nin İranla ticarətə təzyiqi: Bakı üçün mümkün nəticələr

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla ticarət aparan ölkələrə qarşı 25 faiz gömrük rüsumu tətbiqi ilə bağlı qərarı Vaşinqtonun Tehrana yönəlik təzyiq siyasətində yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Bu addım təkcə iqtisadi alət kimi deyil, eyni zamanda regional siyasi balansı formalaşdırmaq cəhdi kimi qiymətləndirilir. ABŞ-nin sanksiya siyasətinin sərtləşməsi İranla iqtisadi əlaqələri olan ölkələri çətin seçim qarşısında qoyur və regionda ticarət marşrutları ilə siyasi münasibətlər arasında yeni gərginlik yaradır. Bu kontekstdə İranla müəyyən ticarət dövriyyəsinə malik olan Azərbaycanın mümkün risklər və manevr imkanları xüsusi diqqət çəkir.

Mövzuya siyasi aspektdən rəy bildirən Elçin Xalidbəyli Bakıvaxtı.az-a açıqlamasında hazırda Donald Tramp administrasiyasının bu qərarı ilə bağlı konkret icra mexanizmlərinin müəyyənləşdirilmədiyini deyib. Onun sözlərinə görə, hələlik bu, daha çox siyasi qərar səviyyəsindədir və rüsumların hansı istiqamətlərdə, hansı səviyyələrdə tətbiq ediləcəyi ilə bağlı detallı mexanizmlər üzərində iş aparılır. Lakin ümumilikdə iqtisadi və ticarət münasibətlərinə ayrı-ayrı ölkələrin daxili siyasi və ictimai proseslərinin bu şəkildə qarışdırılması düzgün yanaşma hesab olunmur:

"Çünki burada təkcə İranın deyil, eyni zamanda onunla iqtisadi-ticari əlaqələrdə olan ölkələrin də maraqları mövcuddur. Bu cür qərarlar nəticə etibarilə həmin tərəfdaş ölkələr üçün də ciddi iqtisadi zərərlər yarada bilər. ABŞ-nin sanksiya siyasətində diqqət çəkən məqam ondan ibarətdir ki, Vaşinqton adətən hədəf seçdiyi ölkə ilə yanaşı, onun müttəfiqlərini və iqtisadi tərəfdaşlarını da sanksiya dairəsinə daxil edir. Bununla da təzyiqə məruz qalan ölkələrin dairəsi maksimum dərəcədə genişləndirilir və bu, kifayət qədər mübahisəli taktika kimi qiymətləndirilir".

Elçin Xalidbəyli: Azərbaycanın seçim imkanları kifayət qədər genişdir.

Azərbaycan məsələsinə gəldikdə isə, politoloq qeyd edib ki, ölkənin iqtisadi-ticari tərəfdaşları yalnız İranla məhdudlaşmır. Azərbaycanın xarici ticarət portfeli kifayət qədər şaxələndirilib və müxtəlif ölkələrlə əməkdaşlıq əlaqələri mövcuddur. Əgər 25 faizlik rüsumlar real şəkildə tətbiq edilərsə, Azərbaycan İranla ticarətdə yarana biləcək itkiləri digər ölkələrlə ticarət dövriyyəsini artırmaqla balanslaşdıra, yəni kompensasiya edə bilər:

"Bu halda İrandan idxal olunan məhsullar alternativ bazarlardan təmin edilə bilər. Azərbaycanın seçim imkanları kifayət qədər genişdir. Rəsmi Bakı dünyanın bir çox ölkələri ilə qarşılıqlı faydalı iqtisadi münasibətlər qurmağa nail olub və bu əlaqələr ölkə üçün yeni imkanlar yaradır. Məhz bu səbəbdən Azərbaycan öz iqtisadi və ticarət hədəflərini zərurət yarandığı təqdirdə yeni istiqamətlərə yönəltmək potensialına malikdir".

Zeynəb Rzayeva