ABŞ Ukraynaya dəstəyi artıracaqmı?

“Financial Times”ın məlumatına görə, Vaşinqton Avropa müttəfiqlərinə Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanətləri ilə bağlı daha geniş dəstək verməyə hazırdır. ABŞ-ın yeni yanaşması kəşfiyyat, müşahidə imkanlarının paylaşılmasını, həmçinin hava məkanının qorunması üçün idarəetmə və nəzarət strukturlarında texniki yardım göstərilməsini nəzərdə tutur. Bu, analitiklərin fikrincə, Amerikanın əvvəlki ehtiyatlı mövqeyindən ciddi uzaqlaşmanı göstərir və münaqişənin regional deyil, qlobal təhlükəsizlik müstəvisində qiymətləndirildiyini ortaya qoyur.

Hazırda müzakirələrin əsas predmeti Avropa ölkələrinin hansı sayda hərbçi göndərə biləcəyi və bu addımın hansı şərtlərlə həyata keçiriləcəyidir. Avropa kontingentinin Ukraynada yerləşdirilməsi Moskvanın sərt etirazına səbəb olur. Rusiya dəfələrlə bildirib ki, belə bir addımı öz təhlükəsizliyinə təhdid sayır. XİN rəhbəri Sergey Lavrov isə yalnız 2022-ci ilin yazında İstanbulda müzakirə olunmuş, BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərinin iştirakı ilə nəzərdə tutulan mexanizmlərə razılıq verdiklərini xatırladıb.

Digər tərəfdən, “Bloomberg”in məlumatına görə, artıq 10 dövlət Ukraynaya zəmanətlərin təmin olunması üçün hərbi bölmələr göndərməyə hazırdır. Avropa diplomatik dairələri ehtiyatlı nikbinlik nümayiş etdirərək, Vaşinqtonun əvvəlki administrasiyasının tərəddüdünün aradan qalxdığını düşünürlər.

Məsələ Transatlantik əlaqələr fonunda da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Avropa uzun illərdir öz təhlükəsizlik arxitekturasında ABŞ-ın liderliyinə arxalanır. ABŞ-ın yeni yanaşması yalnız Ukraynanın müdafiəsinin gücləndirilməsi deyil, eyni zamanda, NATO daxilində yaranmış fikir ayrılıqlarının yumşaldılması və strateji birliyin bərpası kimi qiymətləndirilir. Bu, Vaşinqton və Avropa paytaxtları arasında koordinasiyanın gücləndirilməsinə xidmət edir.

ABŞ vitse-prezidenti Cey Di Vens də açıqlamalarında bu kursun əsas konturlarını təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, Donald Tramp administrasiyası Ukraynanın ərazi bütövlüyünün qorunması məsələsində prezident Vladimir Zelenski ilə “əsasən razıdır”. Vens bildirib ki, Vaşinqton “Rusiyanın bütün Ukraynanı ələ keçirməsini istəmir” və münaqişənin davam etməsinin heç bir tərəfə üstünlük gətirmədiyini hesab edir. Onun vurğuladığı kimi, döyüşlərin sülh yolu ilə dayandırılması “hamı üçün daha yaxşı nəticə” olacaq.

Vitse-prezidentin sözlərinə görə, Alyaskada avqustun 15-də keçirilən danışıqlarda Moskva ilk dəfə olaraq “əhəmiyyətli güzəştlərə” getməyə hazır olduğunu nümayiş etdirib. “Reuters”in məlumatına əsasən, Rusiya nəzarətində saxladığı bəzi ərazilərin kiçik hissələrini Ukraynaya qaytarmağa, Zaporojye və Xerson istiqamətlərində hücum əməliyyatlarını dayandırmağa razılıq verə bilər. Bunun qarşılığında isə Moskva Ukrayna qoşunlarının Donbasdakı müəyyən bölgələrdən çıxarılmasını gözləyir.

Mövcud vəziyyət göstərir ki, Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanətləri məsələsi yalnız müharibənin hərbi nəticələrinə deyil, həm də beynəlxalq münasibətlərin gələcək konturlarına təsir göstərəcək. Bu məsələ həm regionda qüvvələr balansını, həm də bütövlükdə Transatlantik alyansın siyasi dinamizmini müəyyənləşdirən əsas amillərdən birinə çevrilib. ABŞ-ın mövqeyindəki dəyişiklik Qərbin yekdil hərəkətinə yol aça, eyni zamanda, Rusiya ilə yeni qarşıdurma risklərini artıraraq Avropa təhlükəsizlik arxitekturasını yenidən formalaşdırmağa səbəb ola bilər.

Səbuhi MƏMMƏDOV
XQ