ABŞ və İran arasında danışıqlar 21 iyunda İsveçrədə keçiriləcək Nə gözlənir? GÜNDƏM

İndidən proqnoz vermək mümkündür ki, qısa müddətdə bu danışıqlardan tam siyasi razılaşma çıxması ehtimalı aşağıdır

Pakistan Xarici İşlər Nazirliyi ABŞ və İran arasında texniki səviyyəli danışıqların 21 iyun 2026-cı ildə İsveçrənin Bürgenştok şəhərində keçiriləcəyini açıqlayıb.

Məlumata görə, danışıqlarda ABŞ və İran nümayəndələri ilə yanaşı, Pakistan və Qətərdən vasitəçilər də iştirak edəcək.

Əvvəl planlaşdırılan ABŞ, İran, Qətər və Pakistan görüşü təxirə salınmışdı.

Tərəflər arasında 18 iyunda imzalanmış anlaşmaya əsasən, hərbi gərginliyin azaldılması, dəniz blokadasının aradan qaldırılması və Hörmüz boğazında gəmiçiliyin bərpası kimi məsələlər müzakirə olunur.

Sənədə görə, İranın nüvə proqramı ayrıca sazişlə tənzimlənəcək, sanksiyaların mərhələli şəkildə aradan qaldırılması isə əsas məqsədlərdən biridir.

Bu texniki danışıqlar ABŞ-İran münasibətlərində uzun müddətdir davam edən qarşıdurmanın tam bitməsindən çox, onun “idarə olunan gərginlik” mərhələsinə keçidini göstərir. İsveçrənin Bürgenştok şəhərinin seçilməsi də təsadüfi deyil - bu, neytral platforma kimi həm Vaşinqtonun, həm də Tehranın birbaşa siyasi təzyiqdən yayınaraq texniki formatda irəliləməsinə imkan yaradır.

Danışıqların “texniki səviyyə” adlandırılması əslində siyasi qərarların hələ tam razılaşdırılmadığını göstərir. Yəni burada əsas məqsəd böyük siyasi sazişdən əvvəl detalları - dəniz blokadası, gəmiçilik təhlükəsizliyi və sanksiya mexanizmləri kimi praktiki məsələləri mərhələli şəkildə həll etməkdir. Bu, klassik “addım-addım yumşalma modeli”dir.

Pakistan və Qətərin vasitəçi kimi iştirakı isə regiondaxili balansın qorunmasına xidmət edir. Xüsusilə Pakistanın rolu həm ABŞ-la, həm də İranla əlaqələri olan nadir aktorlardan biri kimi danışıqlara əlavə etibarlılıq qatır. Qətər isə artıq uzun illərdir Yaxın Şərqdə diplomatik vasitəçilik platforması rolunu möhkəmləndirib.

Mövzunun ən həssas hissəsi isə Hörmüz boğazı və dəniz blokadası məsələsidir. Bu, təkcə İran-ABŞ deyil, həm də qlobal enerji təhlükəsizliyi ilə bağlıdır. Burada əldə ediləcək hər hansı irəliləyiş neft bazarlarına birbaşa təsir göstərəcək.

Eyni zamanda nüvə proqramının “ayrı sazişə” buraxılması prosesin ən çətin hissəsinin hələ qabaqda olduğunu göstərir. Çünki Tehran üçün əsas strateji kart məhz bu proqramdır, ABŞ üçün isə əsas təhlükəsizlik prioriteti.

Lakin indidən proqnoz vermək mümkündür ki, qısa müddətdə bu danışıqlardan tam siyasi razılaşma çıxması ehtimalı aşağıdır. Daha real ssenari mərhələli “kiçik razılaşmalar paketi”dir: dəniz nəqliyyatında qismən yumşalma,məhdud sanksiya güzəştləri, humanitar və texniki əməkdaşlıq kanallarının açılması bura daxildir.

Beləliklə, orta müddətdə iki əsas ssenari formalaşır. Nəzarət olunan razılaşma modeli: tərəflər tam sülhə getmədən gərginliyi idarə olunan səviyyədə saxlayır.

Yenidən eskalasiya riski də var. Əgər nüvə proqramı və sanksiyalar üzrə razılaşma pozularsa, danışıqların yenidən iflasa uğraması mümkündür.

Nəticə etibarilə, bu proses “sülh sazişi”ndən daha çox, uzunmüddətli strateji balansın yenidən qurulması mərhələsi kimi qiymətləndirilməlidir.