Icma.az
close
up
RU
Adam Smit Azərbaycanda niyə məyus olardı?..

Adam Smit Azərbaycanda niyə məyus olardı?..

Icma.az bildirir, Qaynarinfo portalına istinadən.

Yaxın günlərin söhbətidir. Dayanacaqda mağmın-mağmın oturub avtobusu gözləyirdim – gəlmirdi ki, gəlmirdi. Böyrümdə bir boz pişik oturacaqda uzanıb mürgüləyir, hərdən də başını qaldırıb adamlara baxır və yəqin ki, ürəyində düşünürdü: insanlar niyə bu qədər axmaqdırlar?

Prinsipcə, haqlı idi. İnsanların axmaq olduğunu sübut etmək üçün bəlkə də yüz səbəb var. Biri də budur ki, bizdən çox özünü ağıllı göstərməyə çalışan yoxdur. Amma nə fayda? Digər canlılar daha çox instinktlərinə etibar edir və bu da onları pis vəziyyətdə qoymur. İnsanlara isə bir şeyi on dəfə deyirsən, təəssüf ki, nəticəsi olmur.

Bizim avtobusların pis işləməsinə gəldikdə isə, bundan indi hamı gileylənir. Proses "yeni sistem" tətbiq ediləndən başlayıb. "Yeni" sözünə də aydınlıq gətirim.

Deyilənə-yazılana görə, hətta Qazaxıstan bu sistemi çoxdan tətbiq edib və yaxud da edib qurtarıb, artıq yenisinə keçməyi düşünür.

Problem isə budur ki, avtobuslar çox ləngiyir, qrafik də demək olar ki, qalmayıb. Böyük gecikmələr var. Səbəb də təkcə yollardakı sıxlıq deyil. Avtobuslar dayanacaqlarda çox vaxt itirir.

Dayanacaqlarda yüz nəfər olsa belə, sürücülər təmkinlərini pozmadan sərnişinləri yalnız ön qapıdan bir-bir avtobusa buraxır və nəzarət edirlər ki, heç kim ödəniş etmədən minməsin.

Arxa qapılardan isə yalnız düşən sərnişinlər buraxılır. Üstəlik, bu sistem bütün marşrutlarda eyni qaydada tətbiq olunur, istisna yoxdur.

Bilirsiniz, liberal iqtisadiyyatın və liberalizmin banilərindən biri olan Adam Smit əmin idi ki, bazarın "gizli əli" hər şeyi tənzimləyəcək, rəqabət yaradacaq, bu isə hətta keyfiyyətə də müsbət təsir göstərəcək. Məhsullar bol, xidmətlər isə çeşidli olacaq.

Amma hər yerdə belə deyil. Hər yanda kapitalizm və ya bazar iqtisadiyyatı olsa da, nə bolluq var, nə də ucuzluq, hətta keyfiyyət də gözlənilən səviyyədə deyil.

Digər iqtisadçı Con Meynard Keyns isə ilk dəfə göstərmişdi ki, Smitin bazar mexanizmi gec-tez, ruslar demişkən, "sboy" verir və dövlətin müdaxiləsinə ehtiyac yaranır.

Amma bizdə problem başqadır. Yadıma gəlir, bir əcnəbi təəccüblə deyirdi ki, burada, məsələn, böyük supermarketlər böyrü-böyrünə yerləşir. O bildirirdi ki, bunlar arasında heç olmasa müəyyən məsafə olmalıdır ki, biri digərinin bazarını "vurmasın". Ən əsası isə budur ki, belə yaxınlıq nə qiymətlərdə, nə də xidmət keyfiyyətində özünü göstərir. Niyə belə olur?

Azərbaycanda bunu antiinhisarçılıq kimi yozurlar, amma əslində belə deyil. Təsəvvür edin, biri borca-xərcə düşüb bir market açır və dərhal imkanlı bir şəxs düz onun böyründə öz marketini tikir, əvvəlkinin bazarına daxil olur. Bunun hansı tərəfi antiinhisarçılıqdır? Bəlkə əksinədir?

Həm də böyük Adam Smit bir detalı nəzərdən qaçırırdı ki, hətta bazar iqtisadiyyatına "gizli sövdələşmə" praktikası da sirayət edə bilər. İş adamları, ən yaxşı halda, bir-biri ilə razılaşır və qiymətlərin aşağı düşməsinə imkan vermirlər. Bir daha deyirəm: yaxınlıqda dörd supermarket böyrü-böyrünə, üzbəüz yerləşir, amma bunun nə qiymətlərə, nə də xidmətə təsirini görərsiniz. Buna iqtisadçılar, deyəsən, "kartel razılaşması" deyirlər.

Hər il fermerlər gileylənirlər ki, məhsul zay olur, batıb gedir. Amma bunu şəhərdəki qiymətlərdə qətiyyən hiss etməzsiniz. İlboyu bazarda qiymətlər yüksək olaraq qalır.

Bəlkə də Adam Smitin bunun üçün də bir resepti olardı. Amma bizim məmurlar bunu ya tapa bilmirlər, ya da tapmaq istəmirlər. Güman ki, daha çox istəmirlər. Çünki dükan və bazarların da çoxu ya onların özünündür, ya da qohum-əqrəbalarınındır. Onlar da durub öz bazarlarını bağlamayacaqlar ki.

Hüseynbala Səlimov

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:117
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 10 Avqust 2026 11:04 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see337

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see313

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see310

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see284

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see278

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see276

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see272

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see268

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see257

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see253

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see249

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see249

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see219

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see217

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see210

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see202

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see198

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see198

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see193

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see189
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri