Adil Babayev: “Dilini sevməyən vətənini, millətini də sevə bilməz”

Azərbaycan hər il avqustun 1-də Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Gününü qeyd edir. 

Bu əlamətdar gün təkcə latın qrafikalı əlifbaya keçidin rəmzi deyil, həm də dövlət dilinin qorunması, inkişafı və milli-mədəni kimliyin möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bəs Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Gününün tarixi və ictimai əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 

Filologiya elmləri doktoru, professor Adil Babayev “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan xalqı öz inkişafı boyunca çoxsaylı əlifbalardan, eləcə də ərəb əlifbasından istifadə edib:

O qeyd edib ki, ərəb əlifbası Azərbaycan dilinin xüsusiyyətlərinə uyğun deyil:

"Ərəb əlifbasında elə xüsusiyyət var ki, biri var gərək oxuyasan sonra biləsən, biri də var biləsən, sonra oxuyasan. Yəni ərəb əlifbasında gərək əvvəl biləsən ki, burada nə yazılıb, sonra onu oxuyasan. Bizim istifadə etdiyimiz əlifbada isə əksinədir, əvvəl oxuyur, sonra mənanı anlayırıq. 

Çünki dilimizdə bütün səslər hərflərlə ifadə olunur və hər bir hərfin öz yazılış forması var. Ərəb dili sami (Afro-Asiya dilləri - köhnə adı "Hami-Sami dilləri" ailələsinin alt qrupuna aiddir) dillərinə aid olduğu üçün həmin əlifbada əsasən samit səslər yazılır. Daha sonra isə rus dilinin təsiri altında qaldıq.

Sovet hakimiyyəti dövründə türk xalqlarının vahid latın qrafikalı əlifbadan istifadə etməsinə isti yanaşılmırdı. Bunun səbəbi türk xalqları arasında qarşılıqlı anlaşmanın və inteqrasiyanın güclənməsinin istənilməməsi idi.

Halbuki Birinci Türkoloji Qurultay bu istiqamətdə mühüm addım idi. Təəssüf ki, sonradan həmin qurultayın bir çox iştirakçısı repressiyalara məruz qaldı və güllələndi".
Professor vurğulayıb ki, hazırkı latın qrafikalı Azərbaycan əlifbası çox sadə və anlaşıqlıdır:

"Danışdığımızı yazır, yazdığımızı rahatlıqla oxuyuruq. Bu baxımdan əlifbamızı ən uğurlu əlifbalardan biri hesab edirəm. Dil millətin ən mühüm varlıq nişanəsidir. Pedaqoq Konstantin Dmitriyeviç Uşinskinin də dediyi kimi, bir millətin hər şeyini əlindən almaq olar, amma dili qalarsa, o millət yaşamağa davam edər.

Əksinə, hər şeyə sahib olub dilini itirən xalq zamanla öz milli kimliyini də itirər. Buna görə də ana dilinin qorunması son dərəcə vacibdir". Onun sözlərinə görə, hazırda xarici dilləri öyrənmək təqdirəlayiq haldır:

“Ancaq uşağın ilk növbədə ana dilini mükəmməl mənimsəməsi çox vacibdir. Çoxları dilin əsl mahiyyətini başa düşmürlər. Məhz dil millətin kimliyinin əsas nişanəsidir. Xarici dil öyrənmək yaxşıdır. Hesab edirəm ki, insan başqa dilləri o zaman öyrənməlidir ki, artıq şəxsiyyəti və düşüncə təməli formalaşmış olsun.

12 yaşa qədər uşaqları başqa dildə təhsil almağa yönəltmək düzgün deyil. Bu dövrdə onlar ilk növbədə ana dillərini dərindən mənimsəməlidirlər. Bundan sonra isə istədiyi qədər başqa dilləri öyrənə bilər.Təəssüf ki, cəmiyyətimizdə hələ də elə düşünənlər var ki, uşaq rus dilini bilirsə, bu, onun daha inkişaf etmiş olması deməkdir".

Adil Babayev bildirib ki, ana dilini sevməyən insan qətiyyən millətini və vətənini də sevə bilməz:

“Çünki millətin ilk və ən əsas nişanəsi onun dilidir. 

Üstəlik, Azərbaycan dili çox qədim dildir. Dastanlarımız da bunu sübut edir. "Manas" dastanı, "Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı buna nümunədir. O vaxt ruslar niyə bizim dastanlarımızı qadağan etmişdilər? Çünki deyirdilər: “Niyə rusların dastanı olmadığı halda azərbaycanlıların dastanı olsun?””.

Əfsanə Rəcəb
"Cebheinfo.az"

Açar sözlər: dil Adil Babayev

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin