Icma.az
close
up
RU
Ağdamın qədim tarixi və dirçəliş salnaməsi ŞƏRH

Ağdamın qədim tarixi və dirçəliş salnaməsi ŞƏRH

Icma.az, Ses qazeti portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Azərbaycanın qədim tarixə, zəngin mədəni irsə və çoxəsrlik dövlətçilik ənənələrinə malik bölgələrindən biri olan Qarabağ torpağı xalqımızın milli-mənəvi sərvətlərinin formalaşmasında xüsusi yer tutur. Bu diyarın tarixi simasını, mədəni zənginliyini və özünəməxsus inkişaf yolunu müəyyənləşdirən şəhərlər sırasında Ağdamın mövqeyi xüsusilə seçilir. Əsrlər boyu Qarabağın ictimai, iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamış Ağdam təkcə coğrafi məkan deyil, həm də Azərbaycanın tarixi yaddaşını, milli kimliyini və mənəvi dəyərlərini yaşadan qədim yurd yerlərimizdən biridir.

Ağdamın tarixi kökləri bölgənin qədim yaşayış mədəniyyəti ilə sıx bağlıdır. Bu ərazidə aşkar edilmiş arxeoloji nümunələr, qədim yaşayış məskənləri və tarixi abidələr Qarabağda insan məskunlaşmasının dərin keçmişə gedib çıxdığını təsdiqləyir. Xüsusilə Üzərliktəpə qədim yaşayış məskəni Azərbaycanın arxeoloji xəritəsində müstəsna əhəmiyyət daşıyır. Burada aparılmış tədqiqatlar nəticəsində əldə edilən maddi-mədəniyyət nümunələri Mil-Qarabağ düzənliyində qədim əkinçilik, sənətkarlıq və məişət mədəniyyətinin inkişaf səviyyəsini öyrənmək baxımından qiymətli elmi mənbədir. Üzərliktəpə abidəsi təkcə Ağdamın deyil, bütövlükdə Azərbaycan ərazisinin qədim tarixinin araşdırılması üçün mühüm elmi əhəmiyyətə malikdir.
Bölgənin tarixi-memarlıq irsi də öz zənginliyi ilə diqqəti cəlb edir. Şahbulaq qalası, Pənahəli xanın dövrü ilə bağlı tarixi tikililər, qədim qəbiristanlıqlar, türbələr, məscidlər və digər memarlıq nümunələri Ağdamın keçmişinə işıq salan qiymətli yadigarlardır. Bu abidələr Qarabağ xanlığının dövlətçilik tarixini, bölgənin siyasi və ictimai həyatını, eləcə də Azərbaycan xalqının özünəməxsus memarlıq ənənələrini əks etdirir. Ağdamın tarixi irsi ayrı-ayrı abidələrin məcmusu olmaqla məhdudlaşmır; o, müxtəlif tarixi dövrlərin izlərini özündə birləşdirən bütöv bir mədəniyyət xəzinəsidir.
XX əsrdə Ağdam Azərbaycanın ən sürətlə inkişaf edən şəhərlərindən birinə çevrilmiş, sənaye, kənd təsərrüfatı, ticarət, təhsil və mədəniyyət sahələrində mühüm nailiyyətlər qazanmışdır. Şəhərin ictimai-mədəni həyatı, zəngin infrastrukturu, təhsil və səhiyyə müəssisələri, sənaye obyektləri onun Qarabağın aparıcı mərkəzlərindən biri kimi formalaşmasını təmin etmişdi. Ağdam həm də özünəməxsus memarlığı, abad küçələri, yaşıllıqları, mədəniyyət ocaqları və qonaqpərvər insanları ilə seçilirdi. Bu inkişaf yolu şəhərin təkcə keçmişini deyil, müasir Azərbaycan tarixində tutduğu yeri də müəyyənləşdirirdi.
Lakin Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi işğalçılıq siyasəti Ağdamın taleyində ağır və faciəli izlər buraxdı. 1993-cü il iyulun 23-də şəhərin Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilməsi ilə onun dinc sakinləri doğma yurdlarından didərgin salındı. İşğal nəticəsində yaşayış evləri, inzibati binalar, təhsil və səhiyyə müəssisələri, mədəniyyət ocaqları, sənaye və sosial infrastruktur obyektləri dağıdıldı, tarixi-memarlıq abidələri vandalizmə məruz qaldı. Bir vaxtlar həyatın qaynayıb-qarışdığı, insanların qurub-yaratdığı şəhər məqsədyönlü şəkildə viran qoyuldu. Ağdamın işğal dövründəki vəziyyəti müharibə cinayətlərinin, mədəni irsə qarşı yönəlmiş dağıdıcı siyasətin və insanlıq əleyhinə əməllərin ən bariz nümunələrindən birinə çevrildi.
Erməni vandalizminin miqyası yalnız yaşayış məntəqələrinin dağıdılması ilə məhdudlaşmırdı. Ağdamın məscidləri, qəbiristanlıqları, tarixi tikililəri və digər mədəni irs nümunələri də bu təcavüzkar siyasətin hədəfinə çevrildi. Şəhərin Ağdam Cümə məscidi işğal illərində ciddi zərər gördü, dini-mənəvi dəyərlərə hörmətsizlik nümayiş etdirildi. Bir vaxtlar Qarabağın ən böyük və abad şəhərlərindən biri olan Ağdamın xarabalığa çevrilməsi beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılan, lakin uzun illər lazımi siyasi və hüquqi qiymətini almayan faciəvi reallıq idi. Bu mənzərə təkcə Azərbaycanın deyil, bəşəriyyətin ortaq tarixi və mədəni irsinə qarşı törədilmiş vandalizm aktı kimi qiymətləndirilməlidir.
Prezident İlham Əliyevin Ağdamın işğaldan azad olunmasından sonra şəhərə səfəri zamanı səsləndirdiyi fikirlər bu tarixi faciənin mahiyyətini və Azərbaycanın gələcəyə yönəlmiş qətiyyətli mövqeyini aydın ifadə edirdi: “Dağılmış Ağdam şəhəri erməni vəhşiliyinin şahididir. Biz Ağdam şəhərini bərpa edəcəyik, bütün kəndləri bərpa edəcəyik. Heç kimdə bu haqda şübhə olmasın.” Bu bəyanat Azərbaycanın öz torpaqlarına sahib çıxmaq iradəsinin, tarixi ədalətin bərpasına inamının və milli quruculuq əzminin ifadəsi idi. Dövlət başçısının qətiyyətli mövqeyi Ağdamın gələcək inkişafının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən siyasi iradənin təcəssümünə çevrildi.
2020-ci il noyabrın 20-də Azərbaycan Ordusunun Vətən müharibəsində qazandığı tarixi Zəfər nəticəsində əldə edilmiş razılaşmaya əsasən Ağdam rayonunun işğaldan azad olunması xalqımızın yaddaşında xüsusi yer tutan hadisələrdən biri oldu. Bu tarix uzun illər doğma yurd həsrəti ilə yaşayan ağdamlıların qayıdış ümidlərinin gerçəkləşməsinə, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi mərhələnin başlanmasına yol açdı. Ağdamın azad edilməsi yalnız bir rayonun işğaldan qurtuluşu deyil, həm də xalqımızın tarixi ədalətə, milli iradəyə və öz torpaqlarına bağlılığının təntənəsi idi.
Bu gün Ağdamın tarixi-mədəni irsinin qorunması və şəhərin yenidən qurulması dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri şəhərin yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyduğunu göstərir. Müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında qurulan infrastruktur, yeni yaşayış məhəllələri, yollar, sosial obyektlər və istehsal sahələri Ağdamın gələcəyinin möhkəm təməlini yaradır. Bununla yanaşı, tarixi abidələrin bərpası, mədəni irsin qorunması və qədim yaşayış məskənlərinin elmi baxımdan öyrənilməsi şəhərin öz tarixi simasını yenidən qazanmasına xidmət edir.
Ağdam Şəhəri Günü hər il noyabrın 20-də qeyd olunmaqla xalqımızın tarixi yaddaşında həm ağır sınaqların, həm də sarsılmaz iradənin rəmzi kimi yaşayır. Bu gün Ağdamın keçmişinə ehtiramın, işğal zamanı törədilmiş cinayətlərin unudulmamasının və doğma torpaqlarımızda yeni həyatın qurulmasına yönəlmiş əzmin ifadəsidir. Vaxtilə xarabalığa çevrilmiş Ağdamın yenidən abad, müasir və insanların firavan yaşadığı şəhərə çevrilməsi Azərbaycan dövlətinin gücünün, xalqımızın quruculuq iradəsinin və tarixi torpaqlarına bağlılığının əyani təcəssümü olacaqdır.

Hafizə Xuduyeva,
Salyan şəhər 4 saylı tam orta ümumtəhsil məktəbin müəllimi, YAP fəalı

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:42
embedMənbə:https://sesqazeti.az
archiveBu xəbər 19 Noyabr 2026 14:29 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see361

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see332

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see326

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see270

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see257

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see248

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see236

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see232

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see229

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see225

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see222

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see220

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see216

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see203

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see194

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see186

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see185

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see177

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see177

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri